Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), yılın son Enflasyon Raporu ile 2026 yılına ilişkin enflasyon beklentisini yukarı yönlü revize etti. TCMB Başkanı Fatih Karahan tarafından açıklanan yeni tahmine göre, daha önce yüzde 28 olarak belirlenen 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 29,5’e yükseltildi. Böylece Merkez Bankası, dezenflasyon sürecinde karşılaşılan zorlukların ve özellikle enerji fiyatlarından kaynaklanan maliyet baskılarının enflasyon üzerindeki etkisini bir kez daha ortaya koydu.
İlk bakışta 1,5 puanlık bir revizyon gibi görünen bu değişiklik, aslında Türkiye ekonomisinin önümüzdeki dönemde karşı karşıya olduğu risklerin anlaşılması açısından önemli. Çünkü enflasyonla mücadelede yalnızca faiz oranları, kredi koşulları ve iç talepteki gelişmeler belirleyici olmuyor. Küresel enerji fiyatları, jeopolitik gerilimler, döviz kuru, üretim maliyetleri ve enflasyon beklentileri de fiyat istikrarına ulaşılmasını doğrudan etkiliyor.
Merkez Bankasının tahminini yükseltmesinin arkasındaki en önemli nedenlerden biri enerji fiyatlarında yaşanan hareketlilik. Özellikle eylül ve ekim aylarında ham petrol ve doğal gaz fiyatlarında belirgin yükseliş yaşanması, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler açısından yeni bir maliyet baskısı oluşturuyor. Jeopolitik gelişmelerin enerji arzı üzerindeki etkisi, petrol ve doğal gaz fiyatlarında oynaklığı artırırken bu durumun enflasyona yansıması da kaçınılmaz hale geliyor.
Türkiye ekonomisinin enerji ithalatına olan bağımlılığı düşünüldüğünde, petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş yalnızca akaryakıt maliyetleri üzerinden değerlendirilmemeli. Enerji fiyatlarındaki artış, taşımacılıktan sanayi üretimine, tarımdan hizmet sektörüne kadar geniş bir alanda maliyetleri etkiliyor. Üretim ve lojistik maliyetlerinin yükselmesi ise zaman içerisinde tüketici fiyatlarına yansıyabiliyor. Dolayısıyla küresel enerji piyasalarında yaşanan gelişmeler, Merkez Bankasının para politikası üzerindeki baskıyı da artırıyor.
Karahan’ın açıklamalarında dikkat çeken bir diğer nokta, dezenflasyon sürecinin arz yönlü baskılar nedeniyle yavaşlamış olması. Merkez Bankası, iç talepteki zayıflamanın enflasyonu aşağı çekici etkisinin devam ettiğini belirtirken arz kaynaklı sorunların manşet enflasyondaki düşüşü sınırladığını vurguluyor. Bu ayrım oldukça önemli. Çünkü talep kaynaklı enflasyonla mücadelede faiz artırımları ve finansal koşulların sıkılaştırılması etkili olabilirken arz yönlü şokların kontrol altına alınması çok daha farklı araçlar gerektiriyor.
Başka bir ifadeyle, Türkiye’de tüketimin yavaşlaması ve kredi büyümesinin gerilemesi fiyatlar üzerindeki talep baskısını azaltıyor. Ancak enerji, gıda ve ithal girdi maliyetlerindeki yükseliş devam ettiği sürece enflasyonda hızlı bir gerileme sağlamak kolay olmayacak. Merkez Bankasının karşı karşıya olduğu temel sorun, iç talepteki soğumaya rağmen maliyet kaynaklı enflasyon baskılarının devam etmesi.
Karahan’ın hizmet enflasyonuna ilişkin değerlendirmeleri ise raporun olumlu taraflarından birini oluşturuyor. Geçmişte yüksek fiyatlama ataleti gösteren hizmet kalemlerinde yavaşlamanın belirginleşmesi, dezenflasyon sürecinin daha geniş bir alana yayıldığına işaret ediyor. Özellikle kira enflasyonundaki yavaşlama eğiliminin güçlenmesi, önümüzdeki dönem açısından önemli bir gelişme.
Türkiye’de hizmet enflasyonu, uzun süredir fiyat istikrarının sağlanmasının önündeki en önemli engellerden biri olarak görülüyor. Çünkü hizmet sektöründe fiyatlar, mal piyasalarına kıyasla daha yavaş değişiyor. Ücret artışları, kira sözleşmeleri, işletme giderleri ve geçmiş enflasyona göre yapılan fiyat ayarlamaları bu alandaki katılığı artırıyor. Bu nedenle hizmet enflasyonundaki gerileme, yalnızca aylık enflasyon verilerinin düşmesi açısından değil, ekonomide fiyatlama davranışlarının değişmeye başlaması bakımından da değer taşıyor.
Kira enflasyonundaki yavaşlama da bu çerçevede değerlendirilmeli. Konut piyasasında arz, talep ve kiralama davranışları zaman içerisinde değişirken kira artışlarının yavaşlaması genel hizmet enflasyonuna olumlu katkı sağlayabilir. Ancak bu gelişmenin kalıcı hale gelmesi için yalnızca para politikasının değil, konut arzı ve piyasadaki yapısal sorunların da dikkate alınması gerekiyor.
Gıda enflasyonunda ise daha temkinli bir tablo bulunuyor. Arz koşullarındaki iyileşme gıda fiyatlarındaki baskıyı azaltmasına rağmen oynaklık devam ediyor. Tarımsal üretim, iklim koşulları, lojistik maliyetleri ve enerji fiyatları gıda enflasyonunun seyrini belirleyen temel unsurlar arasında yer alıyor. Bu nedenle gıda fiyatlarında görülen geçici iyileşmenin kalıcı bir eğilime dönüşüp dönüşmeyeceği yakından takip edilmeli.
Temel mal enflasyonunun düşük seyrini koruması ve talep koşullarındaki zayıflama ise Merkez Bankasının dezenflasyon değerlendirmesini destekleyen diğer gelişmeler. Özellikle iç talepteki yavaşlamanın fiyatlar üzerindeki etkisinin önümüzdeki aylarda daha belirgin hale gelmesi beklenebilir. Ancak burada önemli olan, talebin ne ölçüde yavaşladığı kadar bu yavaşlamanın üretim, istihdam ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisi olacak.
Nitekim Karahan, yılın ikinci çeyreğinde büyümenin iç talep öncülüğünde yavaşladığını açıkladı. Üçüncü çeyrekte hizmet üretiminde artış yaşanırken sanayi üretiminin gerilemesi, ekonomik aktivitedeki ayrışmayı ortaya koyuyor. Bu tablo, sıkı para politikasının iç talep üzerindeki etkilerinin giderek daha fazla hissedildiğini gösteriyor.
İşgücü piyasasına ilişkin değerlendirmeler de dikkat çekici. Merkez Bankası, manşet işsizlik oranının ima ettiğinden daha az sıkı bir işgücü piyasası bulunduğunu belirtiyor. Bu değerlendirme, istihdam piyasasında görünenden daha fazla bir gevşeme olabileceğine işaret ediyor. İşgücü piyasasındaki gelişmeler, ücret artışları ve dolayısıyla hizmet enflasyonu açısından önemli olduğundan önümüzdeki dönemde yakından izlenmesi gereken göstergeler arasında bulunuyor.
Bununla birlikte ihracatın ikinci ve üçüncü çeyrekte olumlu performans sergilemesi, ekonomik görünümün tamamen olumsuz olmadığını gösteriyor. Küresel ticaret koşullarındaki zorluklara ve jeopolitik belirsizliklere rağmen ihracatın dirençli kalması, Türkiye’nin dış ticaret dengesi açısından olumlu bir gelişme. Turizm sektöründe savaş kaynaklı gelişmelere rağmen genel görünümün bozulmaması ve cari açığın milli gelire oranının yatay seyretmesi de dikkat çekiyor.
Enerji ithalatındaki yükselişe rağmen diğer kalemlerdeki iyileşmenin devam etmesi, cari denge üzerindeki baskının sınırlanmasına katkı sağlıyor. Ancak enerji fiyatlarının yüksek kalması halinde bu olumlu tablonun korunması zorlaşabilir. Türkiye ekonomisi açısından cari açığın finansmanı ve döviz rezervlerinin güçlendirilmesi, enflasyonla mücadele kadar önemli başlıklar olmaya devam edecek.
Merkez Bankasının para politikası mesajları ise oldukça net. Karahan, dezenflasyonun devamını sağlamak ve enflasyonun ara hedeflerle uyumlu biçimde gerilemesini desteklemek amacıyla sıkı para politikası duruşunun sürdürüleceğini ifade etti. Bu açıklama, enflasyon tahminindeki yukarı yönlü revizyona rağmen para politikasında erken bir gevşeme beklentisinin güçlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, enflasyon tahmininin yükseltilmesinin otomatik olarak faiz artışı anlamına gelmediği gibi faiz indirimlerinin de tamamen gündemden çıktığı anlamına gelmemesi. Para politikasının yönünü belirleyecek temel unsur, gerçekleşen enflasyonun ana eğilimi, beklentiler, finansal koşullar ve ekonomik aktivitedeki gelişmeler olacak.
Özellikle enflasyon beklentilerinin ihtiyatlı bir duruş gerektirmesi, Merkez Bankasının hareket alanını sınırlayan önemli unsurlardan biri. Çünkü enflasyon beklentileri yüksek kaldığında firmalar fiyatlarını, çalışanlar ücret taleplerini ve tüketiciler harcama kararlarını geçmiş enflasyona göre şekillendirebiliyor. Bu durum, enflasyonun düşmesini zorlaştıran kendi kendini besleyen bir mekanizma oluşturabiliyor.
Finansal piyasalardaki gelişmeler karşısında likidite araçlarının ve makroihtiyati çerçevenin aktif biçimde kullanılması da bu nedenle önemli. Fonlama maliyetindeki düşüşün mevduat ve kredi faizlerine büyük ölçüde yansıması, finansal koşulların aktarım mekanizmasının çalıştığını gösteriyor. Bununla birlikte kredi büyümesinin yavaşlaması, sıkılaşmanın reel ekonomi üzerindeki etkilerinin devam ettiğine işaret ediyor.
Yurt içi yerleşiklerin Türk lirası tercihini güçlü şekilde sürdürmesi de para politikası açısından olumlu bir gelişme. Türk lirası varlıklara olan talebin korunması, döviz talebinin dengelenmesi ve finansal istikrarın desteklenmesi açısından önem taşıyor. Fon piyasasında yaşanan gelişmeler sonrasında fonlardan çıkan paranın büyük ölçüde mevduata yönelmesi de tasarruf sahiplerinin tercihlerindeki değişimi ortaya koyuyor.
Ancak burada rezervler ve altın fiyatları da ayrı bir başlık olarak öne çıkıyor. Karahan, altın fiyatları ve risk iştahındaki oynaklığın rezervlere yansıdığını belirtti. Küresel piyasalarda altın fiyatlarının ve yatırımcıların risk alma eğiliminin değişmesi, merkez bankalarının rezervlerinin dolar bazındaki değerini ve portföy dağılımını etkileyebiliyor. Bu nedenle rezervlerdeki değişimleri değerlendirirken yalnızca miktara değil, değerleme etkilerine de bakmak gerekiyor.
Raporun en önemli bölümü ise orta vadeli enflasyon tahminleri. TCMB, 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 28’den yüzde 29,5’e yükseltirken 2027 yıl sonu için yüzde 21, 2028 yıl sonu için yüzde 13,5 ve 2029 yıl sonu için yüzde 9 tahminini açıkladı. Orta vadede ise enflasyonun yüzde 5 seviyesinde istikrar kazanması hedefleniyor.
Bu tahminler, Türkiye’nin fiyat istikrarına ulaşmasının birkaç yıllık bir süreç olarak değerlendirildiğini gösteriyor. Özellikle 2027 yılı sonunda yüzde 21 olarak öngörülen enflasyon, fiyat artış hızının düşmeye devam edeceğine ilişkin beklentiyi yansıtıyor. Ancak yüzde 21 enflasyon, fiyatların düşmesi anlamına gelmiyor. Fiyatlar artmaya devam edecek, yalnızca artış hızı yavaşlayacak. Bu ayrım, dezenflasyon sürecinin vatandaşın günlük yaşamındaki etkisini anlamak açısından oldukça önemli.
Örneğin enflasyonun yüzde 30 seviyesinden yüzde 20 seviyesine gerilemesi, marketteki ürünlerin eski fiyatlarına dönmesi anlamına gelmiyor. Geçmiş dönemde yaşanan fiyat artışları kalıcı hale geldiğinde hane halkının satın alma gücündeki kayıpların telafisi de zaman alıyor. Dolayısıyla enflasyonun düşmesi ile hayat pahalılığının ortadan kalkması birbirinden farklı iki süreç.
Merkez Bankasının yüzde 5 enflasyon hedefi ise yalnızca faiz politikasıyla ulaşılabilecek bir noktadan ibaret değil. Bunun için maliye politikası, üretim yapısı, verimlilik, rekabet, tarımsal arz, konut piyasası ve beklentilerin birlikte iyileşmesi gerekiyor. Para politikasının kararlı biçimde uygulanması temel koşul olsa da fiyat istikrarının kalıcı hale gelmesi ekonominin diğer alanlarında da yapısal dönüşümü zorunlu kılıyor.
Önümüzdeki dönemde özellikle üç gelişme belirleyici olacak. Birincisi, jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerindeki etkisi. Petrol ve doğal gaz fiyatlarında kalıcı bir yükseliş yaşanması, hem üretim maliyetlerini hem de cari dengeyi olumsuz etkileyebilir. İkincisi, iç talepteki yavaşlamanın enflasyona ne ölçüde yansıyacağı. Üçüncüsü ise hizmet ve kira enflasyonundaki gerilemenin kalıcı olup olmayacağı.
Bütün bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde TCMB’nin son Enflasyon Raporu, iyimserlik ile temkinlilik arasında dengeli bir mesaj veriyor. Bir tarafta hizmet enflasyonundaki yavaşlama, kira artışlarının hız kesmesi, temel mal enflasyonunun düşük seyri ve iç talepteki zayıflama gibi olumlu gelişmeler bulunuyor. Diğer tarafta ise enerji fiyatları, jeopolitik riskler, enflasyon beklentileri ve arz yönlü baskılar dezenflasyon sürecini zorlaştırıyor.
2026 yıl sonu tahmininin yüzde 29,5’e yükseltilmesi, enflasyonla mücadelenin henüz tamamlanmadığını ve para politikasında ihtiyatlı yaklaşımın korunacağını gösteriyor. Önümüzdeki dönemde piyasaların odaklanacağı temel konu, Merkez Bankasının açıkladığı tahminlerden ziyade bu tahminlerin gerçekleşme ihtimalini artıracak somut gelişmeler olacak.
Sonuç olarak Türkiye ekonomisi açısından asıl mesele, enflasyonun yalnızca birkaç ay gerilemesi değil, fiyat artışlarının kalıcı biçimde kontrol altına alınması. Bunun için iç talepteki dengelenmenin üretim ve istihdamı aşırı baskılamadan gerçekleşmesi, enerji maliyetlerinin kontrol altında tutulması ve beklentilerin iyileşmesi gerekiyor. Merkez Bankasının sıkı para politikası mesajı bu açıdan önemli. Ancak kalıcı başarı, para politikasının güvenilirliği ile ekonominin genelinde uygulanacak yapısal politikaların birbirini desteklemesine bağlı olacak.
Enflasyonla mücadelede artık yalnızca faiz kararlarına değil, fiyatlama davranışlarının ne ölçüde değiştiğine bakmak gerekiyor. Çünkü gerçek başarı, enflasyon tahminlerinin aşağı çekilmesinden çok, vatandaşın alım gücünü koruyabildiği ve ekonomik aktörlerin geleceğe daha düşük enflasyon beklentisiyle bakabildiği bir ekonomik ortamın oluşturulmasıyla mümkün olacak.
