Küresel enerji piyasaları, ABD ile İran arasında tırmanan gerilimin etkisiyle yeniden sert fiyat hareketlerine sahne oluyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran tarafından sunulan barış teklifini “tamamen kabul edilemez” olarak nitelendirip reddetmesi, diplomatik çözüm umutlarını zayıflatırken petrol fiyatlarında güçlü bir yükselişi tetikledi. Bu gelişmenin ardından Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4,2 artışla 105,54 dolara yükselirken, Batı Teksas türü ham petrol (WTI) 99 doların üzerine çıkarak kritik eşiği aştı.
Piyasalardaki yükselişin temelinde ise Hürmüz Boğazı’nda devam eden kısıtlamalar yer alıyor. Şubat ayı sonunda başlayan çatışmalar sonrası boğazın fiilen kapalı kalması, küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatında ciddi aksamalara yol açıyor. Dünya enerji ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu dar su yolundaki kesintiler, tarihin en büyük arz şoklarından biri olarak değerlendiriliyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın da dikkat çektiği üzere, bu durum sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda küresel enflasyon görünümünü de doğrudan etkiliyor.
Artan jeopolitik riskler, yalnızca arz tarafını değil güvenlik dengelerini de sarsıyor. Basra Körfezi’nde Katar açıklarında bir kargo gemisine yönelik insansız hava aracı saldırısı ve bölge ülkelerinin hava sahalarında tehditleri bertaraf etmeye yönelik hamleleri, tansiyonun ne denli yüksek olduğunu ortaya koyuyor. İran’ın nükleer programına ilişkin geri adım atmaması ve sadece sınırlı tavizler içeren tekliflerle masaya gelmesi, krizin kısa vadede çözülmesini zorlaştırıyor.
Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat kısıtlamalarının birkaç hafta daha sürmesi halinde piyasanın ancak 2027 yılında normale dönebileceğini ifade ederek riskin boyutuna dikkat çekti. Bu açıklama, arz tarafındaki sıkışıklığın geçici değil, orta vadeye yayılabilecek bir sorun olduğuna işaret ediyor.
Finans kuruluşları ve piyasa analistleri de benzer şekilde temkinli bir tablo çiziyor. Analistler, ABD ile İran arasında hızlı bir anlaşma beklentisinin ortadan kalktığını ve bunun fiyatları yukarı yönlü baskıladığını belirtirken, Goldman Sachs anketine katılan piyasa oyuncularının büyük bölümü Hürmüz üzerinden sevkiyat aksaklıklarının yılın ikinci yarısında da süreceğini öngörüyor. Özellikle haziran sonrasına kadar kesintilerin devam edeceği beklentisi, fiyatlamalarda arz daralmasının kalıcı olarak dikkate alındığını gösteriyor.
Öte yandan ABD ile Çin arasındaki diplomatik temasların da enerji piyasaları üzerinde dolaylı etkileri olabilir. Trump’ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile gerçekleştirmesi beklenen görüşmede İran konusunun gündeme gelmesi ve Çin’e baskı yapılması ihtimali, küresel ticaret ve enerji akışları açısından yeni bir belirsizlik unsuru yaratıyor.
Mevcut gelişmeler ışığında petrol piyasası, klasik arz-talep dengelerinin ötesinde tamamen jeopolitik risklerle şekilleniyor. Arzın daraldığı, risk priminin yükseldiği ve alternatif tedarik kanallarının yetersiz kaldığı bu ortamda fiyatların yüksek seviyelerde kalıcı olması sürpriz olmayabilir. Ayrıca enerji fiyatlarındaki bu yükseliş, başta ABD ve Avrupa olmak üzere küresel ekonomilerde enflasyon baskısını yeniden artırabilir ve merkez bankalarının faiz politikalarını daha uzun süre sıkı tutmasına neden olabilir.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş yalnızca enerji piyasalarına özgü bir gelişme olmaktan çıkmış durumda. Bu süreç, küresel büyüme, enflasyon ve finansal piyasalar üzerinde zincirleme etkiler yaratabilecek geniş çaplı bir ekonomik risk olarak öne çıkıyor.
