Finans piyasalarının en temel işlevlerinden biri, fon fazlası olanlarla fon ihtiyacı olanları buluşturarak sermaye akışını sağlamaktır. Türkiye’de bu işlevin önemli bir kısmı Borsa İstanbul (BIST) çatısı altında yürütülür. Hisse senetlerinin yanında bir diğer önemli sermaye piyasası aracı borçlanma araçlarıdır. İşte bu araçların alınıp satıldığı organize piyasa Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası (kısaca BAP) olarak adlandırılır.
Borçlanma araçları nedir?
Borçlanma araçları; kamu veya özel sektör tarafından çıkarılan, belirli bir vade sonunda ana paranın ve faizinin geri ödenmesini taahhüt eden menkul kıymetlerdir. Bu araçlar yatırımcıya düzenli getiri (faiz, kupon) sağlarken, ihraç eden taraf için de önemli bir finansman kaynağı oluşturur.
Borsa İstanbul’da işlem gören başlıca borçlanma araçları şunlardır:
- Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS): Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından iç borçlanma yoluyla çıkarılır. Tahvil ve bono olarak ikiye ayrılır. (1 yıldan uzun vadelilere tahvil, 1 yıldan kısa vadelilere bono denir.)
- Özel Sektör Borçlanma Araçları: Bankalar ve şirketler tarafından çıkarılan tahvil ve bonolar.
- Kira sertifikaları (sukuk): İslami finans esaslarına uygun borçlanma aracıdır.
- Varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymetler (VDMK/İDMK).
- Yabancı borçlanma araçları: Yurt dışında ihraç edilen, Türkiye’de işlem gören menkul kıymetler.
Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası nasıl işler?
Borçlanma araçlarının alım satımı Borsa İstanbul bünyesinde 1991’den beri organize bir şekilde yapılmaktadır. Bu piyasa 2013 yılında yeniden yapılandırılarak Borçlanma Araçları Piyasası (BAP) adını almıştır.
BAP, hem yatırımcıların hem de ihraççıların işlemlerini şeffaf ve güvenli bir ortamda gerçekleştirmesini sağlar. Piyasada işlemler hem borsa kotunda (teşkilatlanmış piyasa) hem de borsa dışında (tezgahüstü – OTC) yapılabilmektedir. BAP’ın altında farklı işlem platformları yer alır:
- Kesin Alım Satım Pazarı: Tahvil, bono, kira sertifikası gibi araçların alış ve satış işlemleri burada yapılır. T+2 valör ile (işlemden 2 iş günü sonra) teslimat gerçekleşir.
- Repo-Ters Repo Pazarı: Kısa vadeli fon ihtiyacı ya da değerlendirmesi için repo işlemleri yapılır. Örneğin 1 gecelik repo.
- Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı: Sadece nitelikli yatırımcılar arasında yapılan özel sektör borçlanma araçlarının işlemleri.
- Takasbank Para Piyasası entegrasyonu: Bankalar arası likidite yönetimi için borçlanma.
Bu sayede yatırımcılar devlet tahvilleri, banka bonoları veya şirket tahvilleri gibi borçlanma araçlarına yatırım yaparak, genelde daha öngörülebilir bir getiri elde ederler. İhraççılar da sermaye artırmak yerine borçlanarak fon sağlarlar.
Borsa İstanbul BAP’ın önemi nedir?
- Şeffaf ve güvenli: İşlemler Borsa İstanbul tarafından gözetilir, Takasbank tarafından takası yapılır. Bu sistem hem yatırımcı hem de ihraççı için güven sağlar.
- Likidite sunar: Yatırımcılar ihtiyaç duyduklarında borçlanma araçlarını kolayca nakde çevirebilir. Özellikle DİBS’lerde yüksek işlem hacmi vardır.
- Getiri çeşitliliği sağlar: Yatırımcılar farklı vade, faiz oranı ve ihraççı riskine sahip menkul kıymetlere yatırım yaparak portföylerini çeşitlendirir.
- Devlet ve özel sektör için finansman kaynağı: Kamu maliyesinin ve şirketlerin borçlanarak projelerini finanse etmesini kolaylaştırır.
Kimler işlem yapar?
Borçlanma Araçları Piyasası’nda;
- Bankalar
- Portföy yönetim şirketleri
- Sigorta şirketleri
- Emeklilik fonları
- Kurumsal yatırımcılar
- Ve bireysel yatırımcılar işlem yapabilir.
Ancak repo, ters repo veya bazı özel ihraçlar yalnızca nitelikli yatırımcılara açıktır.
Değerlendirme
Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası, Türkiye’de sabit getirili menkul kıymetlerin organize şekilde işlem gördüğü ana platformdur. Devlet ve özel sektörün fon sağlama ihtiyacını karşılayarak ekonomik büyümeye katkıda bulunur. Yatırımcılar için de hisse senedi gibi değişken getirili yatırım araçlarına kıyasla daha öngörülebilir, düzenli getiri imkanı sunar.
Bu yüzden yatırım yapmayı düşünen her bireysel yatırımcı ya da kurum, portföyünün bir kısmını borçlanma araçlarına ayırarak risk dağılımını ve gelir dengesini sağlama stratejisi güder.
