Küresel ekonomide yaşanan dönüşüm yalnızca üretim süreçlerini, iş gücü piyasalarını veya şirketlerin rekabet gücünü değiştirmiyor. Aynı zamanda dünyanın en önemli merkez bankası olan ABD Merkez Bankası’nın (Fed) çalışma biçimini, veri analiz yöntemlerini ve para politikası karar süreçlerini de yeniden şekillendiriyor. Bugün yapay zekânın reel sektör üzerindeki etkileri yoğun biçimde tartışılırken, bu teknolojik dönüşümün merkez bankacılığı üzerindeki etkileri henüz yeterince gündeme gelmiş değil. Oysa önümüzdeki yıllarda en büyük değişimlerden birinin tam da bu alanda yaşanması sürpriz olmayacaktır.
Fed’in onlarca yıldır kullandığı ekonomik modeller büyük ölçüde geçmiş verilerden hareket eden, belirli varsayımlar üzerine kurulu sistemlerden oluşuyor. Ancak pandemi sonrası dönemde yaşanan arz şokları, jeopolitik riskler, enerji fiyatlarındaki sert hareketler ve küresel tedarik zincirindeki bozulmalar, geleneksel ekonomik modellerin birçok noktada yetersiz kaldığını ortaya koydu. Özellikle 2021 ve 2022 döneminde kullanılan “geçici enflasyon” söylemi, Fed tarihinin en büyük politika hatalarından biri olarak görülmeye başladı.
Fed uzun süredir hedefinin oldukça üzerinde seyreden enflasyonla mücadele ediyor. Son yıllarda yaşanan gelişmeler, yalnızca fiyat istikrarı hedefini değil aynı zamanda kurumun güvenilirliğini de önemli ölçüde etkiledi. Bir merkez bankasının en büyük sermayesi bilançosu değil, piyasaların ona duyduğu güvendir. Bu güven zedelendiğinde para politikasının etkinliği azalır, beklenti yönetimi zorlaşır ve piyasa oyuncuları merkez bankasının yönlendirmelerine daha temkinli yaklaşmaya başlar.
Tam da bu noktada yapay zekâ teknolojilerinin Fed açısından yeni bir dönemin kapısını aralayabileceği düşünülüyor. Gerçek zamanlı veri analizi yapabilen, milyonlarca ekonomik göstergeyi aynı anda değerlendirebilen ve davranışsal eğilimleri ölçebilen sistemler, merkez bankalarının karar alma süreçlerinde giderek daha fazla yer bulacaktır. Tüketici harcamalarından kredi kartı verilerine, lojistik hareketlerden enerji tüketimine kadar çok geniş bir veri setinin anlık olarak analiz edilmesi, gelecekte para politikası kararlarının daha hızlı ve daha esnek alınmasına imkân sağlayabilir.
Bu nedenle son dönemde öne çıkan isimleri yalnızca geleneksel merkez bankacıları olarak değil, aynı zamanda Fed içerisindeki bu dönüşümü yönetecek ve kurumsal uzlaşıyı sağlayacak aktörler olarak değerlendirmek gerekiyor. Çünkü teknolojik dönüşümler yalnızca teknik yeterlilik değil, aynı zamanda kurum kültürünün değişimini de gerektirir. Fed gibi yüz yılı aşkın geçmişe sahip kurumlarda bu dönüşümün kabul görmesi ve karar alma süreçlerine entegre edilmesi zaman alacaktır.
Önümüzdeki dönemde Fed’in en büyük sınavlarından biri de yapay zekânın iş gücü piyasası üzerindeki etkilerini doğru okuyabilmek olacak. Eğer üretken yapay zekâ verimlilik artışını hızlandırırsa, ekonominin potansiyel büyüme hızı yükselebilir ve enflasyonist baskılar beklenenden daha düşük seyredebilir. Buna karşılık yapay zekânın bazı sektörlerde istihdam kayıplarına yol açması durumunda ücret dinamikleri ve tüketim eğilimleri farklı bir yöne evrilebilir. Bu nedenle geleceğin para politikası kararları yalnızca enflasyon ve işsizlik verilerine değil, aynı zamanda teknolojik verimlilik göstergelerine de daha fazla bağımlı hale gelebilir.
Piyasalara ilişkin beklentiler açısından bakıldığında ise Fed’in kısa vadede yeni faiz artırımlarına gitmek konusunda oldukça isteksiz davranacağı düşünülüyor. ABD ekonomisinde büyümenin yavaşlama sinyalleri vermesi, tüketici harcamalarındaki ivme kaybı ve finansal koşullardaki sıkılığın devam etmesi, faiz artırımı seçeneğini giderek daha maliyetli hale getiriyor. Bu nedenle Fed’in en azından yılın geri kalan bölümünde faiz artırmamak adına önemli bir çaba göstereceği görüşü ağırlık kazanıyor.
Buna rağmen enflasyon tarafında beklenmedik bir bozulma yaşanması halinde Fed’in yeniden daha şahin bir pozisyona dönmesi de ihtimaller arasında bulunuyor. Ancak mevcut görünüm, ilk politika hareketinin yukarı değil aşağı yönlü olabileceğine işaret ediyor. Faiz indirimi sürecinin zamanlaması konusunda belirsizlikler sürse de piyasanın önemli bir bölümü artık bir sonraki büyük adımın gevşeme yönünde olacağını fiyatlamaya başlamış durumda.
Sonuç olarak dünya ekonomisi yalnızca yeni bir ekonomik döngüye değil, aynı zamanda yeni bir merkez bankacılığı dönemine giriyor. Gelecekte Fed üyelerinin önünde duran ekranlarda yalnızca enflasyon ve istihdam tabloları değil, aynı zamanda yapay zekâ algoritmalarının ürettiği senaryolar, davranış analizleri ve anlık ekonomik göstergeler de yer alacak. Belki de önümüzdeki on yılın en büyük para politikası tartışması faiz oranlarının seviyesi değil, kararları insanların mı yoksa algoritmaların mı daha doğru verdiği sorusu olacak.
