Faiz Gerçekten Yüksek miydi, Yoksa Enflasyon Daha Güçlü müydü?
Türkiye’de son yıllarda ekonomi politikaları tartışılırken en sık dile getirilen ifadelerden biri “faizler çok yüksek” oldu. Ancak bu değerlendirmeyi yaparken yalnızca politika faizine bakmak yanıltıcı olabilir. Çünkü ekonomik kararları belirleyen unsur nominal faiz değil, enflasyondan arındırılmış reel faizdir. Eğer enflasyon faizden daha hızlı yükseliyorsa, kağıt üzerinde yüksek görünen faiz oranları bile ekonomiyi soğutacak kadar etkili olmayabilir.
Bu nedenle Türkiye’de uzun süre uygulanan faiz politikasını değerlendirirken, faizi tek başına değil enflasyonla birlikte okumak gerekiyor. Bugünden geriye dönüp bakıldığında, gerçek anlamda enflasyonun üzerinde faiz uygulanmasının etkilerinin 2025 sonrasında görülmeye başladığı söylenebilir. Daha önce nominal faizlerde artış yaşansa da, yüksek enflasyon nedeniyle reel faiz uzun süre sınırlı kaldı. Bu durum da para politikasının talep üzerindeki etkisini zayıflattı.
Para politikasının en önemli amacı, aşırı talebi kontrol altına alarak fiyat artış hızını düşürmektir. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için tasarruf yapmanın tüketmekten daha cazip hale gelmesi gerekir. Eğer vatandaş parasını harcamak yerine bankada değerlendirmeyi tercih etmiyorsa, faizlerin ekonomiyi yavaşlatıcı etkisi sınırlı kalır. İşte bu noktada reel faiz kritik önem taşır.
Nitekim tüketim tarafındaki belirgin yavaşlama sinyalleri de ilk kez 2026 yılında daha net görülmeye başladı. Perakende satışlarda ivme kaybı, dayanıklı tüketim mallarına yönelik talepte zayıflama, kredi kullanım hızındaki düşüş ve şirketlerin iç pazardaki satışlarının yavaşlaması, sıkı para politikasının gecikmeli etkilerini göstermeye başladı. Bu tablo aslında para politikasının yaklaşık bir ila iki yıllık gecikmeyle çalıştığını da doğruluyor.
Ekonomide sıkça gözden kaçan noktalardan biri de faiz artışlarının etkisinin anlık oluşmadığıdır. Merkez bankalarının aldığı kararlar kredi piyasasına, yatırım kararlarına, tüketici davranışlarına ve fiyatlama alışkanlıklarına zaman içerisinde yansır. Bu nedenle bugün görülen ekonomik yavaşlamanın önemli bir kısmı, geçmiş dönemde atılan adımların sonucudur.
Öte yandan enflasyonla mücadele yalnızca faiz artırımıyla başarıya ulaşamaz. Mali disiplin, bütçe dengesi, verimlilik artışı, üretim kapasitesinin güçlendirilmesi ve yapısal reformlar para politikasını desteklemediği sürece kalıcı fiyat istikrarı sağlamak oldukça güçleşir. Faiz yalnızca talebi kontrol eder; arz tarafındaki sorunları tek başına çözemez.
Türkiye açısından bakıldığında son dönemde iç talepte başlayan normalleşme, enflasyon beklentilerindeki kademeli iyileşme ve finansal piyasalarda artan öngörülebilirlik olumlu gelişmeler olarak değerlendirilebilir. Ancak enflasyon hâlâ hedeflerin üzerinde seyrettiği sürece para politikasında erken gevşemenin riskleri de göz ardı edilmemelidir. Enflasyon tam anlamıyla kontrol altına alınmadan yapılacak hızlı faiz indirimleri, kazanılan güvenin yeniden kaybedilmesine ve fiyat baskılarının tekrar güçlenmesine neden olabilir.
Diğer taraftan çok uzun süre yüksek reel faiz uygulanmasının da ekonomiye maliyetleri bulunuyor. Finansman giderleri artıyor, yatırımlar yavaşlıyor, üretim iştahı azalıyor ve büyüme üzerinde baskı oluşuyor. Bu nedenle merkez bankalarının temel görevi, enflasyonu düşürürken ekonomik aktiviteyi tamamen durdurmayacak hassas dengeyi kurabilmektir.
Bugün yaşanan gelişmeler gösteriyor ki Türkiye’de asıl tartışılması gereken konu nominal faizin yüksekliği değil, reel faizin ne zaman gerçekten pozitif hale geldiğidir. Veriler, sıkı para politikasının ekonomi üzerindeki belirgin etkilerinin 2026 yılında hissedilmeye başladığına işaret ediyor. Bu da tüketimdeki yavaşlamanın, kredi büyümesindeki ivme kaybının ve enflasyondaki kademeli gerilemenin aynı dönemde ortaya çıkmasını açıklıyor. Bundan sonraki süreçte kalıcı başarı için yalnızca faiz kararlarına odaklanmak yeterli olmayacaktır. Üretimi artıran, verimliliği yükselten, bütçe disiplinini koruyan ve enflasyon beklentilerini kalıcı biçimde aşağı çeken kapsamlı ekonomi politikaları, fiyat istikrarının sürdürülebilir şekilde sağlanmasının en önemli anahtarı olacaktır.
