Uluslararası yatırım bankalarından JPMorgan’ın Türkiye hisse senetlerine yönelik yatırım tavsiyesini nötr seviyesinden ağırlık artır seviyesine yükseltmesi, Borsa İstanbul açısından kuşkusuz olumlu bir gelişme. Yabancı yatırımcıların Türkiye piyasalarına bakışında değişim sinyali olarak değerlendirilebilecek bu karar, özellikle uzun süredir yüksek faiz, yabancı fon çıkışları ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle baskı altında kalan hisse senetleri açısından önemli bir moral kaynağı. Ancak burada cevaplanması gereken çok önemli bir soru var. Dünyanın en büyük yatırım bankalarından biri Türkiye hisselerinde alım yönünde pozisyon önerirken Borsa İstanbul neden beklenen tepkiyi vermiyor? Neden böyle olumlu bir haber endekste güçlü bir yükselişe dönüşmüyor?
Öncelikle JPMorgan’ın 17 Kasım tarihli raporunda ortaya koyduğu değerlendirmeyi doğru okumak gerekiyor. Bankanın stratejistleri David Aserkoff ve Inga Q. Galeni, MSCI Türkiye Endeksi için tavsiyelerini nötrden ağırlık artıra yükseltti. Bu kararın arkasında üç temel gerekçe bulunuyor. Birincisi, yılbaşından bu yana Türkiye piyasasında yaşanan yüksek miktarlı fon çıkışlarının yarattığı baskının hafiflemeye başlaması. İkincisi, yüksek faiz ortamının Türk hisse senetlerinde oluşturduğu değerleme kaybının hisseleri cazip seviyelere taşıması. Üçüncüsü ise önümüzdeki dönemde beklenen faiz indirimlerinin şirket değerlemeleri ve borsa üzerinde yaratabileceği olumlu etki.
JPMorgan’ın yaklaşımı aslında Türkiye piyasasında uzun süredir devam eden kötümserliğin bir miktar abartılmış olabileceğine işaret ediyor. Yüksek faiz nedeniyle alternatif yatırım araçlarına yönelen sermaye, hisse senetlerinden uzaklaşırken fiyatlar üzerinde ciddi baskı oluşturdu. Mevduat ve para piyasası fonlarının yüksek getiri sunduğu bir dönemde yatırımcıların hisse senedi riskini üstlenmek istememesi anlaşılabilir bir durum. Bu süreçte şirketlerin gelecekte yaratabileceği kazançlar yerine kısa vadeli ve görece risksiz getiri sağlayan araçlar ön plana çıktı.
Ancak bir noktadan sonra piyasalarda fiyatlama davranışı değişebilir. Hisse senetleri yeterince gerilediğinde, şirketlerin faaliyetleri ve uzun vadeli kazanç potansiyeli bozulmadığı sürece değerleme açısından yeni fırsatlar ortaya çıkabilir. JPMorgan’ın Türkiye için yaptığı değerlendirme de büyük ölçüde bu yaklaşımı yansıtıyor.
Peki bu kadar olumlu bir rapora rağmen Borsa İstanbul neden yükselmiyor?
Çünkü borsa yalnızca olumlu haberlerle yükselen bir piyasa değil. Özellikle Türkiye gibi enflasyon, faiz, kur politikası, yabancı sermaye hareketleri ve ekonomik güvenin fiyatlamalar üzerinde belirleyici olduğu piyasalarda tek bir kurumun yatırım tavsiyesi değişikliği güçlü bir yükseliş için yeterli olmayabilir.
Öncelikle JPMorgan’ın ağırlık artır tavsiyesi, bankanın Türkiye hisselerinde daha fazla pozisyon alınmasını önerdiğini gösteriyor. Ancak bu kararın hemen ardından milyarlarca dolarlık yabancı sermayenin Türkiye’ye gireceği anlamına gelmiyor. Bir yatırım bankasının stratejik değerlendirmesi ile uluslararası fonların fiilen hisse senedi alması birbirinden farklı konular. Tavsiye değişikliği yatırım kararlarının önünü açabilir ancak gerçek para girişi gerçekleşmeden bunun endeks üzerindeki etkisi sınırlı kalabilir.
Üstelik yabancı yatırımcı açısından Türkiye’ye yatırım yapmak yalnızca hisse senetlerinin ucuz olup olmadığıyla ilgili değil. Enflasyonun kalıcı biçimde düşüp düşmediği, Merkez Bankası’nın faiz politikasının sürdürülebilirliği, döviz kurundaki hareketler ve ekonomik programın devamlılığı da önemli. Yabancı fon yöneticisi Türk hisselerinin ucuz olduğunu düşünebilir. Ancak döviz bazında elde edeceği getirinin yeterli olacağına ikna olmadıkça alım kararını erteleyebilir.
Burada özellikle kur riskinin altını çizmek gerekiyor. Borsa İstanbul TL bazında yükselse bile döviz kurundaki hareketler yabancı yatırımcının dolar bazındaki getirisini etkiliyor. Dolayısıyla yabancı fonlar yalnızca endeksin ne kadar yükseleceğine değil, bu yükselişin dolar bazında ne kadar kazanç sağlayacağına da bakıyor.
İkinci önemli konu faiz indirimlerinin henüz beklenti aşamasında olması. JPMorgan’ın olumlu değerlendirmesinin önemli dayanaklarından biri faiz indirimleri. Ancak piyasa beklentisi ile gerçekleşen faiz indirimi arasında ciddi bir fark var. Merkez Bankası’nın enflasyondaki düşüşü kalıcı görmesi, para politikasında güven vermesi ve faiz indirimlerini kontrollü biçimde gerçekleştirmesi gerekiyor.
Faiz indirimleri başladığında ilk olumlu tepkiyi bankacılık hisselerinde görmek mümkün olabilir. Çünkü fonlama maliyetlerinin düşmesi, kredi talebinin toparlanması ve ekonomik aktivitenin canlanması bankaların kârlılık beklentilerini destekleyebilir. Bununla birlikte faiz indirimlerinin bankalar açısından otomatik olarak yüksek kâr anlamına gelmediğini de unutmamak gerekiyor. Mevduat maliyetleri, kredi faizleri, net faiz marjları ve takipteki krediler belirleyici olmaya devam edecek.
Sanayi şirketleri açısından ise tablo daha farklı. Faizlerin düşmesi finansman giderlerini azaltabilir, işletme sermayesi ihtiyacını karşılamayı kolaylaştırabilir ve yatırımları destekleyebilir. Ancak burada asıl mesele talebin ne zaman toparlanacağı. Yüksek faiz ortamında iç talep zayıflarken şirketlerin satış hacimleri, kâr marjları ve nakit akışları baskı altında kalabiliyor. Dolayısıyla faiz indirimi tek başına şirket bilançolarındaki sorunları ortadan kaldırmayacak.
Borsa İstanbul’da son dönemde üzerinde durulması gereken en önemli meselelerden biri de şirketlerin finansal yapısı. Piyasa değeri düşük görünen her şirket ucuz değildir. Özellikle yüksek borçluluk, zayıf nakit akışı, düşen faaliyet kârlılığı ve artan finansman giderleri bulunan şirketlerde düşük fiyatlar her zaman alım fırsatı anlamına gelmez.
Bu nedenle yatırımcıların yalnızca fiyat kazanç oranına bakarak karar vermesi doğru değil. Özellikle yüksek enflasyon ortamında geçmiş dönem kârlarının şirketlerin gerçek faaliyet performansını ne ölçüde yansıttığı sorgulanmalı. Satış gelirlerinin büyümesi, FAVÖK marjları, net borç, işletme sermayesi ihtiyacı ve faaliyetlerden yaratılan nakit birlikte değerlendirilmelidir. Bir şirketin kâğıt üzerinde kâr açıklaması, kasasına aynı miktarda nakit girdiği anlamına gelmiyor.
JPMorgan’ın düşük değerlemelere dikkat çekmesi önemli. Ancak düşük değerleme ile ucuz şirket arasındaki farkı doğru belirlemek gerekiyor. Bilançosu güçlü, borçluluğu yönetilebilir, düzenli nakit üreten ve faaliyetlerini büyütebilen şirketlerle yalnızca geçmişteki fiyatlarına göre ucuz görünen şirketleri aynı kategoride değerlendirmemek gerekiyor.
Borsa İstanbul’un yükselişini sınırlayan bir diğer unsur da yerli yatırımcının alternatif getiri arayışı. Mevduat faizlerinin ve para piyasası fonlarının cazibesini koruduğu bir ortamda yatırımcıların hisse senetlerine yönelmesi için daha güçlü bir gerekçe gerekiyor. Hisse senedi piyasasında risk almak yerine öngörülebilir getiri elde etmek isteyen yatırımcıların beklemede kalması, işlem hacmini ve alım iştahını sınırlayabiliyor.
Yabancı yatırımcıların piyasaya yeniden dönmesi de bu nedenle kritik. Çünkü yabancı sermaye girişinin yalnızca endeksi yukarı taşıması değil, piyasanın genel algısını değiştirmesi de mümkün. Özellikle büyük ölçekli ve likit hisselere yönelen yabancı fonlar, bankacılık ve holding başta olmak üzere endeksin ağırlığı yüksek sektörlerde hareketlilik oluşturabilir. Ancak bu hareketin kalıcı olabilmesi için yabancı alımlarının birkaç işlem günüyle sınırlı kalmaması gerekiyor.
JPMorgan raporunun bir başka önemli bölümü ise Türkiye’nin MSCI Gelişen Piyasalar Endeksi’ndeki konumuna ilişkin değerlendirme. Banka, yatırımcıların Türkiye’nin endeks statüsü konusunda gereğinden fazla kötümser olduğunu düşünüyor ve Türkiye’nin mevcut konumunu koruma ihtimalini yüksek görüyor. Türkiye’nin sınır piyasa veya bağımsız piyasa statüsüne düşürülmesinin beklenmemesi, uluslararası yatırımcıların Türkiye’ye yönelik algısı açısından önemli.
MSCI sınıflandırması yalnızca sembolik bir konu değil. Çünkü gelişen piyasalar endeksinde yer almak, bu endeksi takip eden uluslararası fonların Türkiye hisselerine erişimi açısından önem taşıyor. Olası bir statü değişikliği, endeksi takip eden pasif fonların portföylerinde değişiklik yapmasına neden olabilir. Dolayısıyla JPMorgan’ın bu konudaki iyimser yaklaşımı, Türkiye piyasasına yönelik yapısal risk algısının hafiflemesi açısından olumlu.
MSCI’ın Türkiye’nin olası statü değişikliğine ilişkin değerlendirmesini haziran ayındaki yıllık piyasa sınıflandırması kapsamında açıklamasının beklenmesi de önümüzdeki dönemin takip edilmesi gereken başlıklarından biri. Ancak burada da beklentiyi gerçekleşmiş bir karar gibi fiyatlamamak gerekiyor.
Bana göre JPMorgan’ın Türkiye hisselerinde ağırlık artır tavsiyesine geçmesi önemli bir dönüm noktası olabilir. Çünkü uluslararası yatırım bankalarının raporları yalnızca mevcut fiyatları değerlendirmekle kalmaz, küresel fonların yatırım stratejilerini de etkileyebilir. Bir dönem Türkiye’den uzak duran fonların yeniden pozisyon değerlendirmesine başlaması, piyasanın orta vadeli görünümünü değiştirebilir.
Ancak Borsa İstanbul’un güçlü bir yükseliş trendine girmesi için birkaç gelişmenin aynı anda gerçekleşmesi gerekiyor. Enflasyonda kalıcı düşüş, Merkez Bankası’nın öngörülebilir para politikası, faiz indirimlerinin ekonomik dengeleri bozmadan başlaması, yabancı yatırımcıların hisse senetlerine gerçek anlamda para girişi sağlaması ve şirket bilançolarında toparlanma bunların başında geliyor.
Ayrıca küresel piyasalardaki gelişmeleri de göz ardı etmemek gerekiyor. ABD Merkez Bankası’nın faiz politikası, dolar endeksinin seyri, gelişmekte olan ülkelere yönelik risk iştahı ve jeopolitik gelişmeler Türkiye gibi dış finansman ihtiyacı bulunan piyasaları doğrudan etkiliyor. Küresel fonların gelişen piyasalara para aktarmaya başladığı bir dönemde Türkiye’nin bundan daha fazla pay alabilmesi için kendi ekonomik hikayesini de güçlendirmesi gerekiyor.
Bir başka önemli nokta ise borsanın geleceği satın alması. Faiz indirimleri henüz başlamadan hisselerde hareketlilik görülebilir. Ancak bunun için yatırımcıların faiz indirimlerinin gerçekleşeceğine ve ekonomik görünümün iyileşeceğine inanması gerekir. Beklentiler gerçekleştiğinde ise tam tersine kâr satışları görülebilir. Piyasalarda sıkça kullanılan beklentiyi al, gerçekleşeni sat yaklaşımının temelinde de bu davranış bulunuyor.
Bu nedenle JPMorgan’ın tavsiyesini değiştirmesiyle Borsa İstanbul’un ertesi gün yükselmesini beklemek doğru bir yaklaşım değil. Piyasalar bazen olumlu haberleri önceden fiyatlar, bazen de olumlu gelişmelere rağmen başka riskleri öne çıkarır. Önemli olan günlük tepki değil, sermaye akımlarının ve ekonomik göstergelerin yönüdür.
Önümüzdeki dönemde özellikle yabancı yatırımcıların haftalık hisse senedi işlemleri, bankacılık endeksinin performansı, işlem hacimleri, TL bazlı ve dolar bazlı endeks hareketleri yakından takip edilmeli. Yabancıların tahvil ve para piyasası araçlarına ilgisinin hisse senetlerine doğru genişleyip genişlemediği de önemli bir gösterge olacak.
Sonuç olarak JPMorgan’ın ağırlık artır tavsiyesi Türkiye piyasası açısından olumlu bir gelişme. Ancak bu raporu Borsa İstanbul’da yükseliş garantisi olarak okumamak gerekiyor. Ucuz değerlemeler bir fırsat yaratabilir ama o fırsatın kazanca dönüşmesi için güven, para girişi ve ekonomik toparlanma gerekiyor.
Borsa İstanbul’un temel sorunu artık yalnızca hisselerin pahalı veya ucuz olması değil. Yatırımcıların geleceğe ne kadar güven duyduğu ve şirketlerin bu güveni destekleyecek finansal performansı gösterip gösteremediği. Yabancı yatırım bankalarının Türkiye’ye yeniden olumlu bakmaya başlaması önemli. Fakat asıl başarı, bu olumlu bakışın gerçek sermaye girişine dönüşmesi olacak.
JPMorgan kapıyı araladı. Şimdi önemli olan yabancı yatırımcının bu kapıdan gerçekten girip girmeyeceği. Borsa İstanbul’un yönünü belirleyecek gelişme de açıklanan tavsiyelerden çok, bu tavsiyelerin arkasından gelecek gerçek para hareketleri olacak.










