ÖTV İndirimi Fiyat Artışını Durdurmaya Yetmedi
Türkiye’de akaryakıt piyasasında uzun süredir tartışılan eşel mobil sistemi yeniden devreye girerken uygulamanın ilk gününde dikkat çekici gelişmeler yaşandı. Devlet, artan maliyetlerin pompaya daha sınırlı yansıması için Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden önemli bir indirime gitmesine rağmen, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki yükseliş nedeniyle benzine ve motorine zam gelmesi engellenemedi.
Yeni sistem kapsamında yapılan düzenleme ile motorinde litre başına 7,78 TL, benzinde ise 2,29 TL ÖTV indirimi uygulandı. Ancak küresel enerji piyasalarında yaşanan yükseliş ve döviz kurundaki artış maliyetleri artırdığı için bu indirim fiyat artışını tamamen dengeleyemedi. Sonuç olarak motorinin litre fiyatına 3,11 TL, benzinin litre fiyatına ise 92 kuruş zam yansıdı. Böylece eşel mobil sisteminin devreye girdiği ilk gün, vergi indirimi uygulanmasına rağmen pompa fiyatlarının yükseldiği bir tablo ortaya çıktı.
Zam sonrası Türkiye’nin üç büyük şehrinde akaryakıt fiyatları yeni seviyelere ulaştı. İstanbul’da benzinin litre fiyatı Anadolu Yakası’nda 59,18 TL, Avrupa Yakası’nda 59,34 TL seviyesine çıktı. Motorinin litre fiyatı ise Anadolu Yakası’nda 63,37 TL, Avrupa Yakası’nda 63,53 TL olarak güncellendi. Başkent Ankara’da benzinin litre fiyatı 60,29 TL, motorinin litre fiyatı ise 64,65 TL oldu. İzmir’de ise benzinin litre fiyatı 60,58 TL, motorinin litre fiyatı 64,93 TL seviyesine yükseldi.
Yeniden yürürlüğe giren eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki ani dalgalanmaların doğrudan tüketiciye yansımasını sınırlamayı hedefliyor. 2 Mart tarihi baz alınarak oluşturulan mekanizma, petrol fiyatları veya döviz kurunun yükselmesi durumunda oluşan artışın yüzde 75’e kadar olan kısmının ÖTV indirimi ile karşılanmasına imkan tanıyor. Böylece devlet, vergi gelirlerinden feragat ederek fiyat artışını kısmen dengelemeyi amaçlıyor.
Sistem kapsamında uygulanabilecek maksimum ÖTV indirimi benzinde litre başına 14,8277 TL, motorinde 13,9006 TL ve LPG’de kilogram başına 11,3830 TL olarak belirlendi. Buna karşılık petrol fiyatlarının düşmesi veya kurda gerileme yaşanması halinde, fiyat düşüşünün yüzde 75’ine kadar olan kısmı ÖTV’nin yeniden artırılmasıyla dengelenebilecek. Bu mekanizma, fiyatların hem yükseliş hem de düşüş dönemlerinde belirli bir denge içinde kalmasını hedefliyor.
Uzmanlar, eşel mobil sisteminin kısa vadede tüketici fiyatlarındaki ani sıçramaları sınırlayabileceğini, ancak küresel petrol fiyatlarının yüksek seyrettiği veya döviz kurunun hızla arttığı dönemlerde sistemin etkisinin sınırlı kalabileceğini belirtiyor. Ayrıca vergi indirimi yoluyla fiyat baskısını azaltma yönteminin kamu gelirleri üzerinde önemli bir yük oluşturabileceği de dile getiriliyor.
Öte yandan küresel enerji piyasalarında yaşanan gelişmeler de akaryakıt fiyatlarının seyrinde belirleyici olmaya devam ediyor. Özellikle Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler, petrol arzına ilişkin riskler ve döviz kurlarındaki hareketlilik Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Bu nedenle eşel mobil sistemi devrede olsa bile, uluslararası petrol fiyatları ve kur hareketleri pompa fiyatlarının yönünü belirleyen en kritik faktörler olmaya devam edecek.
