ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından artan jeopolitik riskler, küresel piyasalarda olduğu gibi Türkiye’de de dalgalanmaya neden oldu. Döviz kurlarında ve finansal varlıklarda görülen oynaklık üzerine ekonomi yönetimi peş peşe adımlar attı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), kur oynaklığını sınırlamak amacıyla Türk lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerine başlanacağını duyururken, 1 hafta vadeli repo ihalelerine geçici olarak ara verildiğini açıkladı.
Aynı süreçte Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul da piyasalardaki aşırı dalgalanmayı sınırlamaya yönelik tedbirleri devreye aldı.
TCMB’den Kur Oynaklığına Karşı Müdahale
TCMB tarafından yapılan açıklamada, döviz piyasasının sağlıklı işleyişini desteklemek, kurdaki aşırı hareketleri sınırlamak ve döviz likiditesini dengelemek amacıyla TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerinin başlatılacağı bildirildi.
Bu adım, doğrudan döviz satışı yerine türev araçlar üzerinden kur beklentilerini yönetmeyi hedefliyor. Merkez Bankası böylece hem rezervler üzerindeki baskıyı sınırlamayı hem de piyasaya yönlendirme sinyali vermeyi amaçlıyor.
Açıklamada ayrıca, 1 hafta vadeli repo ihalelerine bir süreliğine ara verileceği belirtildi. Bu uygulama daha önce 20 Mart 2025 tarihinde de devreye alınmıştı. Repo ihalelerine ara verilmesi, likidite yönetiminde farklı araçların ön plana çıkarılacağına işaret ediyor.
TL Uzlaşmalı Vadeli Döviz Satım İşlemi Nedir?
TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemleri, vade sonunda fiziki döviz teslimi olmadan gerçekleştirilen türev işlemlerdir. Bu sistemde taraflar, belirlenen vadede oluşan kur farkını Türk lirası üzerinden uzlaşarak kapatır.
Bankalar, TCMB’den aldıkları bu pozisyonları tezgâh üstü piyasalarda reel sektöre veya yurt dışı piyasalara devredebilir. Böylece şirketler kur riskine karşı korunma imkânı bulurken, Merkez Bankası da doğrudan rezerv kullanmadan piyasaya müdahale edebilir.
Bu yöntem özellikle belirsizlik dönemlerinde kur beklentilerini çıpalamak ve spekülatif atakları sınırlamak açısından önemli bir araç olarak öne çıkıyor.
Borsa İstanbul’da Açığa Satış Yasağı
Jeopolitik gerilimin sermaye piyasaları üzerindeki olası etkilerini azaltmak amacıyla SPK da bir dizi karar aldı. Buna göre, 2 Mart–6 Mart tarihleri arasında Borsa İstanbul pay piyasalarında açığa satış işlemleri yasaklandı.
Aynı dönemde kredili işlemlerde öz kaynak oranlarının esnetilerek uygulanmasına karar verildi. Bu adımın amacı, yatırımcıların teminat baskısı nedeniyle panik satışına yönelmesini engellemek ve piyasadaki sert düşüşleri sınırlamak olarak değerlendiriliyor.
Emir/İşlem Oranı 3:1’e Düşürüldü
Borsa İstanbul Yönetim Kurulu kararıyla Pay Piyasası’nda uygulanan emir/işlem oranı (OTR) da ikinci bir duyuruya kadar 5:1’den 3:1’e indirildi.
Bu düzenleme ile aşırı emir girişlerinin ve yüksek frekanslı işlemlerin neden olduğu volatilitenin azaltılması hedefleniyor. Emir/işlem oranının düşürülmesi, piyasada daha dengeli ve kontrollü bir işlem akışı oluşturmayı amaçlıyor.
Ekonomik ve Finansal Etkiler Ne Olabilir?
Artan jeopolitik riskler yalnızca askeri ya da siyasi sonuçlar doğurmuyor; aynı zamanda enerji fiyatları, dış ticaret dengesi ve enflasyon üzerinde de baskı oluşturuyor. Özellikle Orta Doğu kaynaklı bir gerilimin petrol fiyatlarını yukarı çekmesi, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler açısından cari denge ve fiyat istikrarı üzerinde risk yaratabilir.
TCMB’nin attığı adımlar, kısa vadede kur şoklarını sınırlamayı ve finansal istikrarı korumayı amaçlıyor. SPK ve Borsa İstanbul’un aldığı kararlar ise piyasa psikolojisini dengelemeye yönelik önleyici tedbirler olarak öne çıkıyor.
Uzmanlara göre, bu tür dönemlerde para politikası araçlarının yanı sıra iletişim politikası da kritik önem taşıyor. Merkez Bankası’nın hızlı ve net mesajlar vermesi, beklenti yönetimi açısından belirleyici oluyor.
Jeopolitik risklerin yükseldiği bir dönemde ekonomi yönetimi, para ve sermaye piyasalarında oluşabilecek aşırı oynaklığı sınırlamak için eş zamanlı adımlar attı. TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemleri, repo ihalelerine ara verilmesi, açığa satış yasağı ve emir/işlem oranının düşürülmesi gibi kararlar, finansal istikrarın korunmasına yönelik bütüncül bir müdahale paketi olarak değerlendiriliyor.
Piyasaların seyri, bölgedeki gelişmelerin yönüne ve küresel risk iştahına bağlı olarak şekillenmeye devam edecek.
