ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonu başlatmasıyla alevlenen çatışma sekizinci gününe taşınırken küresel piyasalar sert dalgalanmalarla boğuşmaya devam ediyor. Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş, enerji arz güvenliğine ilişkin kaygıları derinleştirirken döviz piyasaları da çatışmanın ekonomik yansımalarını hızla fiyatlamaya başladı. Bu noktada Bank of America (BofA) analistlerinin piyasa değerlendirmeleri, hangi para birimlerinin bu kargaşadan güçlenerek çıkacağına dair net bir çerçeve ortaya koyuyor.
BofA, döviz piyasalarının savaşa şimdilik ılımlı ama beklentilerle uyumlu bir tepki verdiğini bildirdi. Banka analistlerine göre fiyat hareketleri tarihi örüntülerden sapma göstermiyor; ABD doları belirgin biçimde güçlenirken risk iştahına duyarlı para birimleri üzerinde baskı artıyor. Bu tablo, tarihsel jeopolitik şok dönemlerinde gözlemlenen klasik “güvenli liman” refleksinin bir kez daha devreye girdiğine işaret ediyor.
Analistlerin özellikle vurguladığı konu, enerji ihracatçısı ve ithalatçısı ekonomilerin para birimleri arasındaki keskin ayrışma. Geçmişteki petrol arz şoklarına ait veriler incelendiğinde, Kanada doları ve ABD dolarının bu tür kriz dönemlerinde tutarlı biçimde iyi performans sergilediği görülüyor. Kanada, dünya genelinde en büyük petrol ihracatçıları arasında yer aldığından enerji fiyatlarındaki her yükseliş doğrudan cari denge avantajına dönüşüyor. ABD ise son on yılda elde ettiği enerji bağımsızlığı sayesinde petrol şoklarını artık bir tehditten ziyade avantaja çevirebilir konuma geldi; üstelik jeopolitik belirsizlik ortamında küresel rezerv para birimi olma özelliği dolar talebini ayrıca destekliyor.
Öte yandan enerji ithalatına yüksek oranda bağımlı ekonomilerin para birimleri bu süreçte belirgin kayıplar yaşıyor. Yeni Zelanda doları ve Avustralya doları enerji faturasındaki artış nedeniyle baskı altında kalırken, İsveç kronu ve Japon yeni de benzer şekilde zayıflama eğiliminde. BofA analistleri Japonya örneğini özellikle öne çıkarıyor: Japonya, ithal enerjiye olan yapısal bağımlılığı nedeniyle petrol şoklarında en kırılgan ekonomiler arasında yer alıyor ve tarihin her döneminde bu tür şokların Japon yeni üzerinde kayda değer değer kaybına yol açtığı görülüyor. Fukushima sonrasında nükleer kapasitesini büyük ölçüde askıya alan ülke, bu kırılganlığını daha da derinleştirdi.
Piyasadaki oynaklık artsa da BofA bazı riskten korunma stratejilerinin hâlâ cazip fiyatlandığına dikkat çekiyor. Banka, bu ortamda özellikle CAD/JPY volatilitesi ile NZD/USD volatilitesini öne çıkarıyor. Analistler ayrıca kısa NZD/USD pozisyonlarının çatışmanın uzaması halinde etkili bir koruma işlevi görebileceğine işaret ediyor; zira Yeni Zelanda’nın enerji ithalat maliyetleri yükseldikçe NZD üzerindeki aşağı yönlü baskının sürmesi bekleniyor.
Çatışmanın piyasalar üzerindeki uzun vadeli etkisi ise büyük ölçüde savaşın nasıl bir seyir izleyeceğine bağlı. Olası bir Hürmüz Boğazı krizi — küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde yirmisinin geçtiği bu kritik su yolu herhangi bir nedenle tıkanırsa — petrol fiyatlarını bambaşka bir boyuta taşıyabilir ve bugün gözlemlenen döviz hareketlerini çok daha sert biçimde yeniden fiyatlatabilir. Buna ek olarak çatışmanın bölgesel aktörleri — Körfez ülkeleri, Türkiye, hatta Rusya — nasıl konumlandıracağı da dolar ve emtia fiyatlaması açısından belirleyici olacak.
Küresel yatırımcılar için bu tablo, jeopolitik risk dönemlerinde klasik enerji-döviz korelasyonlarının ne denli geçerliliğini koruduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. BofA’nın analizinin de altını çizdiği üzere, petrol üretip ihraç eden ekonomilerin para birimleri ile enerjiyi dışarıdan tedarik eden ülkelerin paraları arasındaki makas çatışma sürdükçe açılmaya devam edebilir.
