Küresel finans piyasalarında yapay zeka yatırımlarına yönelik iyimserliğin yerini endişeye bırakması, borsalarda sert satış dalgasını beraberinde getirdi. Özellikle ABD teknoloji hisselerinde başlayan baskının Asya piyasalarına yayılması, dünyanın önemli finans merkezlerini harekete geçirdi. Tayvan, Güney Kore ve Çin’in peş peşe açıkladığı piyasa destekleyici önlemler, küresel ölçekte yaşanan gelişmelerin artık yalnızca teknoloji şirketlerini değil, ülkelerin finansal istikrarını da ilgilendirdiğini gösteriyor.
Burada asıl dikkat çekici gelişme, yapay zeka sektöründeki büyüme beklentilerinin ortadan kalkması değil, bu büyümenin nasıl finanse edileceğine ve yatırımların ne zaman gerçek kazanca dönüşeceğine ilişkin soru işaretlerinin artması. Piyasalar artık yalnızca yapay zekanın ne kadar büyüyeceğini değil, bu büyümenin maliyetini kimin karşılayacağını ve yatırımın ne zaman geri döneceğini sorguluyor.
Bu nedenle yaşanan gelişmeleri sıradan bir teknoloji hissesi düzeltmesi olarak değerlendirmek doğru olmaz. Yapay zeka yatırımlarının finansmanından yarı iletken üretimine, veri merkezlerinden enerji talebine kadar uzanan geniş bir ekonomik zincir söz konusu. Bu zincirin herhangi bir halkasında ortaya çıkan sorun, küresel piyasalarda çok daha geniş çaplı sonuçlar doğurabiliyor.
Asya ülkelerinin aldığı kararlar ise bu endişelerin ne kadar büyüdüğünü ortaya koyuyor. Tayvan, Güney Kore ve Çin’in aynı hafta sonu finansal piyasalara yönelik müdahale açıklaması yapması, yatırımcı güveninin korunmasının hükümetler ve düzenleyici kurumlar açısından öncelikli hale geldiğini gösteriyor.
Tayvan’ın açığa satış işlemlerine yönelik getirdiği sınırlama ve teminat oranını yüzde 130’dan yüzde 150’ye yükseltmesi, özellikle kaldıraçlı işlemlerin piyasa üzerindeki etkisini azaltmayı amaçlıyor. Güney Kore’nin piyasa destek fonu hazırlıkları ve şirketlerin hisse geri alımlarına yönelik kısıtlamaları geçici olarak gevşetmesi ise piyasaya doğrudan ve dolaylı destek sağlama arayışının bir parçası. Çin’in menkul kıymet alımlarında finansman marj oranını yüzde 100’den yüzde 80’e düşürmesi de yatırımcıların krediyle hisse almasını kolaylaştıran bir adım olarak öne çıkıyor.
Bu önlemlerin ortak noktası oldukça önemli. Üç ülke de borsalardaki düşüşün kendi kendine dengelenmesini beklemek yerine, finansal piyasalardaki güven kaybının derinleşmesini önlemeye çalışıyor. Çünkü borsalarda yaşanan sert kayıplar yalnızca yatırımcıların portföylerini küçültmüyor. Şirketlerin piyasa değerlerini, sermaye piyasaları üzerinden finansman imkanlarını, tüketici güvenini ve ülkeye yönelik yabancı yatırımcı algısını da etkiliyor.
Yapay zeka yatırımlarıyla büyüyen Tayvan ve Güney Kore gibi ekonomiler için borsalardaki düşüş, teknoloji sektörünün geleceğine ilişkin beklentilerin yeniden fiyatlanması anlamına geliyor. Bu nedenle söz konusu ülkelerin müdahaleleri yalnızca endeksleri korumaya yönelik değil, aynı zamanda ekonomik büyümenin önemli bir ayağını oluşturan teknoloji ekosistemini de istikrarlı tutmaya yönelik bir çaba olarak değerlendirilmeli.
Bununla birlikte, açıklanan tedbirlerin piyasaların yeniden yükselişe geçmesini garanti etmediğini unutmamak gerekiyor. Açığa satış kısıtlamaları ve finansman koşullarındaki değişiklikler satış baskısını azaltabilir. Ancak şirketlerin borçluluk oranları, yatırım getirileri, küresel faiz beklentileri ve ekonomik büyüme görünümü değişmediği sürece piyasalardaki temel sorunlar ortadan kalkmayacaktır.
Bir borsanın düşmesini engellemek ile o borsada kalıcı yükseliş sağlayacak koşulları oluşturmak birbirinden tamamen farklı iki meseledir.
Tam da bu noktada gözler Borsa İstanbul’a çevriliyor. Küresel satış dalgasının derinleşmesi ve Asya ülkelerinin peş peşe önlem açıklaması, Türkiye’de de benzer bir destek mekanizmasının devreye alınıp alınmayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Bana göre Borsa İstanbul açısından böyle bir ihtimal tamamen göz ardı edilmemeli. Ancak Türkiye’nin ihtiyaç duyabileceği önlemlerin Tayvan, Güney Kore veya Çin’in uyguladığı modellerle birebir aynı olması da gerekmiyor.
Borsa İstanbul’da olası bir müdahalenin kapsamını belirleyecek en önemli unsur, satışların hangi nedenden kaynaklandığı olacaktır. Küresel riskten kaçış nedeniyle yabancı yatırımcıların pozisyon azaltmasıyla, içerideki finansman sorunlarından veya belirli hisselerdeki spekülatif işlemlerden kaynaklanan düşüşler aynı şekilde değerlendirilmemeli.
Türkiye’nin sermaye piyasalarında kullanılabilecek mevcut araçları da bulunuyor. Dolayısıyla yeni bir destek paketi açıklanmasa bile piyasa işleyişini düzenlemeye yönelik çeşitli tedbirler uygulanabiliyor.
Borsa İstanbul’da halihazırda uygulanan mekanizmalar arasında devre kesici sistemi, Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi ve açığa satış işlemlerine yönelik sınırlamalar bulunuyor. Borsa İstanbul’un mevcut uygulamasında Yıldız Pazar hisselerinde yüzde 10, Ana Pazar hisselerinde yüzde 7,5 ve Alt Pazar hisselerinde yüzde 5 fiyat değişiminde devre kesici devreye giriyor. Böylece aşırı fiyat hareketlerinde işlemler geçici olarak durdurularak emir toplama sürecine geçiliyor.
Ayrıca Türkiye’de açığa satış işlemleri bütün hisselerde serbest değil. SPK’nın 5 Aralık 2024 tarihli kararı doğrultusunda bu işlemler BIST 50 kapsamındaki paylarla sınırlandırılmış durumda. Üstelik 22 Eylül 2026 tarihinden itibaren BIST 50 hisselerinde açığa satış işlemlerine yukarı adım kuralı da getirildi. Bu uygulama, açığa satış emirlerinin belirli fiyat koşullarına bağlı olarak gerçekleştirilmesini sağlıyor.
Dolayısıyla Tayvan’ın açıkladığı açığa satış kısıtlamalarının Türkiye’de belirli ölçüde karşılığı zaten mevcut. Ancak küresel piyasalarda çok daha sert bir satış dalgası yaşanması halinde SPK’nın mevcut uygulamaları genişletmesi veya geçici ek tedbirler açıklaması mümkün.
Nitekim Türkiye’de daha önce de benzer uygulamalar görüldü. SPK, 1 Mart 2026 tarihinde aldığı karar kapsamında Borsa İstanbul pay piyasalarında açığa satış işlemlerini geçici olarak yasaklamış, kredili sermaye piyasası işlemlerinde öz kaynak oranının esnetilmesine yönelik tedbirleri devreye almıştı. Bu uygulamanın 13 Mart 2026 seans sonuna kadar devam etmesine karar verilmişti.
Diğer taraftan SPK’nın 2026 yılında yatırım fonlarına yönelik düzenlemeleri de Türkiye’de finansal istikrarın korunması konusunda daha geniş bir yaklaşım benimsendiğini gösteriyor. Kurulun 18 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, özellikle düşük fiili dolaşım oranına sahip hisselerde fon işlemlerinden kaynaklanan olağandışı fiyat hareketleri ve sistemik riskler üzerinde duruldu. Bu düzenlemelerin temel hedefleri arasında yatırımcı tasarruflarının korunması, şeffaflığın artırılması ve piyasa güveninin sağlanması bulunuyor.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Borsa İstanbul’da belirli hisselere yönelik tedbir alınması ile bütün piyasayı kapsayan bir istikrar paketi açıklanması aynı şey değil. VBTS kapsamında tek tek hisselere getirilen açığa satış ve kredili işlem yasakları, piyasadaki genel satış baskısını ortadan kaldırabilecek kapsamda değil.
Türkiye açısından asıl soru, küresel satışların Borsa İstanbul’a ne ölçüde yansıyacağıdır.
Borsa İstanbul’un yabancı yatırımcı hareketlerine duyarlılığı, bankacılık hisselerinin endeks üzerindeki ağırlığı, faiz politikası ve Türkiye’nin risk primi bu süreçte belirleyici olacak. Özellikle küresel fonların gelişmekte olan piyasalardan toplu şekilde çıkış yapması durumunda BIST 100 üzerinde oluşabilecek baskı yalnızca teknoloji hisseleriyle sınırlı kalmayabilir.
Yapay zeka teması Türkiye’de de yakından takip ediliyor. Ancak Borsa İstanbul’un küresel teknoloji borsalarından önemli bir farkı var. Türkiye’deki endeksin ağırlığı bankacılık, holding, sanayi, enerji, ulaştırma ve perakende gibi sektörlere yayılmış durumda. Bu nedenle ABD teknoloji hisselerinde yaşanan satışların Borsa İstanbul’a etkisi doğrudan değil, büyük ölçüde küresel risk iştahı, yabancı sermaye hareketleri ve finansman koşulları üzerinden gerçekleşebilir.
Burada özellikle bankacılık hisselerinin performansı önemli olacak. Küresel riskten kaçışın gelişmekte olan ülkelere yönelik fon akımlarını zayıflatması, bankacılık endeksinde baskı yaratabilir. Diğer taraftan Türkiye’nin enflasyon görünümü, Merkez Bankasının faiz politikası ve tahvil piyasasındaki gelişmeler de hisse senetlerinin değerlemesini etkilemeye devam edecek.
Borsa İstanbul açısından en önemli risklerden biri, küresel satış dalgasının içeride zaten kırılgan olan yatırımcı güvenini daha da zayıflatmasıdır. Endeksin belirli seviyelerde tutunması tek başına yeterli olmayacaktır. Hisselerin işlem hacmi, yabancı yatırımcıların pozisyonları, fon hareketleri ve piyasanın genele yayılan performansı birlikte değerlendirilmelidir.
Öte yandan Türkiye’nin yapabileceği en doğru şeyin her düşüşte piyasaya müdahale etmek olduğunu düşünmüyorum. Çünkü borsaların temel işlevlerinden biri fiyat keşfidir. Şirketlerin değerleri, ekonomik koşullar ve geleceğe yönelik beklentiler doğrultusunda yeniden belirlenir. Bu sürecin tamamen engellenmesi uzun vadede sağlıklı fiyat oluşumuna zarar verebilir.
Bununla birlikte, olağanüstü piyasa koşullarında düzenleyici kurumların müdahale etmesi de finansal istikrarın korunması açısından gerekli olabilir. Özellikle panik satışlarının derinleştiği, kaldıraçlı pozisyonların zincirleme tasfiyelere neden olduğu ve piyasa likiditesinin ciddi ölçüde bozulduğu dönemlerde geçici tedbirler önemli bir işlev görebilir.
Borsa İstanbul için olası bir destek paketinde açığa satış kurallarının yeniden değerlendirilmesi, kredili işlemlerde teminat koşullarının düzenlenmesi, piyasa yapıcılığının desteklenmesi ve kurumsal yatırımcıların uzun vadeli pozisyonlarını güçlendirecek adımlar öne çıkabilir. Ancak bu seçeneklerin her birinin piyasa üzerindeki etkisi dikkatle hesaplanmalı.
Güney Kore örneğinde olduğu gibi şirketlerin hisse geri alımlarını kolaylaştırmak da değerlendirilebilecek seçeneklerden biri. Özellikle güçlü nakit akışına, düşük borçluluğa ve yeterli öz kaynaklara sahip şirketlerin geri alım programları, aşırı değer kaybı yaşanan dönemlerde yatırımcı güvenine katkı sağlayabilir. Fakat geri alımların şirketlerin finansal yapısını bozacak şekilde teşvik edilmesi doğru olmaz.
Bir diğer önemli konu ise yerli kurumsal yatırımcıların piyasadaki rolü. Bireysel yatırımcıların yoğun olduğu ve kısa vadeli fiyat hareketlerinin öne çıktığı dönemlerde uzun vadeli yatırım perspektifine sahip fonların ağırlığının artması, piyasanın dayanıklılığını güçlendirebilir. Bunun için yalnızca geçici destek mekanizmaları değil, sermaye piyasalarına duyulan güveni artıracak yapısal düzenlemeler de gerekiyor.
Sonuç olarak, Borsa İstanbul’da Tayvan, Güney Kore ve Çin benzeri olağanüstü bir destek paketinin hemen açıklanacağını söylemek için yeterli neden bulunmuyor. Üstelik Türkiye’nin mevcut düzenleyici araçları da böyle bir durumda kullanılabilecek çeşitli seçenekler sunuyor.
Ancak küresel satış dalgası derinleşir, yabancı sermaye çıkışları hızlanır ve Borsa İstanbul’da fiyat istikrarını tehdit eden olağan dışı gelişmeler yaşanırsa SPK’nın ve Borsa İstanbul’un yeni tedbirler alması şaşırtıcı olmayacaktır.
Unutulmaması gereken nokta şu: Borsaları yükselten şey yalnızca yasaklar, kısıtlamalar veya destek fonları değildir. Kalıcı yükselişin arkasında ekonomik güven, şirket kârlılığı, öngörülebilir para politikası, güçlü bilanço yapıları ve sürdürülebilir sermaye girişleri bulunur.
Asya ülkelerinin attığı adımlar küresel piyasalara önemli bir mesaj veriyor. Artık mesele yalnızca yapay zeka şirketlerinin ne kadar büyüyeceği değil, bu büyümenin finansal sistem üzerinde oluşturabileceği risklerin nasıl yönetileceği. Borsa İstanbul da bu gelişmelerden bağımsız değil.
Önümüzdeki dönemde Türkiye açısından asıl başarı, endeksi geçici tedbirlerle ayakta tutmak değil, yerli ve yabancı yatırımcının uzun vadeli yatırım yapabileceği güvenilir bir piyasa ortamını korumak olacaktır.











