Herkes yanlış soruyu soruyor. “Çin neden sessiz?” değil, asıl soru şu olmalı: “Çin’in konuşması için ne gibi bir gerekçesi var?”
Bir satranç oyuncusu düşünün. Rakibi tahtanın ortasında peş peşe yanlış hamleler yapıyor, taşlarını tehlikeye atıyor, ittifaklarını bozuyor. Siz de kenarda oturmuş, sabırla bekliyorsunuz. Tam bu noktada ayağa kalkıp “dur, yanlış yapıyorsun” deme ihtiyacı hisseder misiniz? Hissetmezsiniz. Çünkü rakibinizin hatası sizin kazancınızdır. Çin tam olarak bunu yapıyor. Sadece çok daha büyük bir tahta üzerinde ve çok daha uzun bir zaman dilimiyle.
Bugün Ortadoğu’da yaşananlar, pek çok analistin sandığı gibi bölgesel kriz değil. Bu kriz, küresel güç geçişinin en görünür sahnesine dönüştü. Sahnede en az konuşan aktör, en çok kazanan taraf olmaya devam ediyor.
ABD’nin körfez müttefikleri onlarca yıl boyunca Patriot sistemlerine, THAAD füzelerine, “dünyanın en gelişmiş hava savunması” olarak pazarlanan teknolojilere trilyonlarca dolar harcadı. Sonuç ne oldu? BAE’ye yönelik 189 balistik füzeden yalnızca 3’ü düşürülebildi. 941 drone saldırısından sadece 121’i engellendi. 35 bin dolarlık insansız hava araçları şehirlerin ortasına düşerken milyarlarca dolarlık sistemler baktı kaldı. Savunma sanayisinin en pahalı ürünleri, en ucuz tehdidi bile durduramadı.
Bu askeri başarısızlık değil. Bu, satılan hikâyenin çöküşüydü.
35 bin dolarlık drone’u durdurmak için 1,4 milyon dolarlık füze harcamak askeri strateji değil, ekonomik kanama. Bu orantısızlık sürdürülebilir değil. Saldıran taraf bu asimetriyi bilerek kullanıyor; ve savunan tarafın cephaneliği her saldırıyla biraz daha eriyor. Üstelik Hürmüz Boğazı’nın tek bir savaş gemisi gönderilmeden, yalnızca ucuz drone’larla ablukaya alınabilmesi, bölgedeki güç dengelerinin ne kadar dramatik biçimde dönüştüğünü gözler önüne serdi. Dünya petrol arzının yüzde yirmisinin geçtiği bu kritik boğaz, teknolojik üstünlüğün değil, asimetrik savaş doktrininin sahası haline geldi.
Peki tüm bu kaos içinde Çin ne yaptı? Yüzey düzeyinde bakıldığında hiçbir şey. Derine inildiğinde ise her şey.
İran’ın balistik füzelerinin ABD GPS sistemi yerine Çin uydu navigasyonuyla hedef bulduğu artık açıkça biliniyor. Körfez ülkelerindeki kritik noktalar, ABD üsleri, veri merkezleri, altyapı tesisleri bu uydu sistemiyle belirlendi. Çin hiçbir savaş uçağı göndermedi, hiçbir asker konuşlandırmadı. Ama teknolojisini, uydu ağını ve navigasyon altyapısını ortaya koydu. Çatışmadan önce Rusya, Çin ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nda birlikte tatbikat yapması da bu tablonun rastlantı olmadığını gösteriyor. Çin ringe çıkmadı; ama rakibi antrenmanda kendisi hazırladı.
Şimdi körfez ülkelerinin penceresinden bakın. Onlarca yıl boyunca Amerikan silahlarına yatırım yaptınız. Güvence aldınız. Trilyonlarca dolar harcadınız. Sonunda İran’ın 35 bin dolarlık drone’ları havalialanınızı, limanınızı, otelinizi vurdu. Ardından Washington sizi arayıp ne dedi? “ABD tahvili almaya devam edin.” Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt ve Katar, şu an ABD ile imzaladıkları kontratları, yatırım taahhütlerini ve varlık pozisyonlarını yeniden masaya yatırıyor. Birkaç ay önce verilmiş 2 trilyon doların üzerindeki yatırım taahhüdü tehlikeye girdi. Bunu Çin yapmadı. ABD kendi elleriyle yaptı.
Ama asıl mesele, Ortadoğu’da yaşananların çok ötesinde, çok daha sessiz bir coğrafyada kuruluyor: Afrika.
2050 yılında nüfusu 2,5 milyarı aşacak olan bu kıtada Çin son yirmi yılda 49 ülkeye 182 milyar dolarlık altyapı yatırımı yaptı. Kenya’da demiryolu inşa etti. Etiyopya’da baraj kurdu. Cibuti’de liman açtı. Nijerya’da 20 milyar dolarlık enerji tesisi kuruyor. Kongo’da kıtanın en büyük hidroelektrik santralini inşa ediyor. Namibya’da en büyük güneş enerjisi santralini hayata geçirdi. Kıta genelinde Huawei altyapısıyla telekomünikasyon ağını ördü. Tüm bunları tek bir kurşun atmadan, tek bir rejim değiştirmeden, tek bir yaptırım uygulamadan yaptı.
Aynı dönemde ABD, Irak ve Afganistan’da 4 trilyon dolar harcadı. Yıktı, bombaladı, sonra çekildi ve geriye kaos bıraktı.
Daha azıyla daha fazlasını kazanmak; işte bu, Çin’in büyük stratejisinin özeti. 2025’e gelindiğinde Afrika-Çin ticaret hacmi 348 milyar dolara ulaştı. 2040’ta 2,5 milyar Afrikalı hangi ülkenin telefonunu kullanacak, hangi ağda internet bağlantısı kuracak, hangi demiryolunda taşımacılık yapacak? Altyapıyı kuran, kuralı da koyar. Çin o altyapıyı çoktan kurdu.
Finansal cepheyi de göz ardı etmemek gerekiyor. Çin’in ABD tahvil stoğu zirvede 1,3 trilyon dolardı; Kasım 2025 itibarıyla 682 milyar dolara geriledi. Bu 2008’den bu yana görülen en düşük seviye. Peki o parayla ne alınıyor? Altın. Dolar sistemine bağımlılığı azaltmak için yıllardır uygulanan bu strateji artık somut rakamlara döküldü. Öte yandan 2023’te Suudi Arabistan’ın Çin’e yuan ile petrol satmaya başlaması, BRICS’in Suudi Arabistan, BAE ve İran’ı aynı çatı altında toplaması, Çin’in SWIFT’e alternatif olarak kurduğu CIPS sistemiyle Batı dışı ülkelerin dolar kullanmadan ticaret yapabilir hale gelmesi; bunların hepsi İran’a tek bir bomba düşmeden çok önce kurulmuş hamlelerin ürünü.
Napolyon’un ünlü sözü var: “Düşmanın hata yaparken asla araya girme.” Xi Jinping bu ilkeyi bir cümleye sığdırmadı. Bunu onlarca yıllık doktrine dönüştürdü.
Çin savaşmıyor, inşa ediyor. Tehdit etmiyor, kontrat imzalıyor. Bağırmıyor, susuyor. Her geçen gün, ABD’nin kendi elleriyle dağıttığı ittifakları sessizce devralıyor. Avrupa Çin’e yöneliyor. Körfez ülkeleri Çin’e yöneliyor. NATO içinde çatlaklar derinleşiyor. Küresel güney alternatiflere bakınıyor.
Burada nesnel değerlendirme yapmak gerekiyor: Bu tablo, Çin’in her adımının kusursuz olduğu ya da Batı’nın hiçbir stratejik üstünlüğünün kalmadığı anlamına gelmiyor. Çin’in kendi içinde yapısal sorunları var; demografik daralma, gayrimenkul krizi, iç tüketimin yetersizliği bunların başında geliyor. Öte yandan ABD’nin teknoloji, finans ve kurumsal kapasite alanlarındaki derin birikimi kolayca silinecek bir üstünlük değil. Ancak tartışılan şey kimin daha güçlü olduğu değil; kimin daha akıllıca davrandığı. Bu sorunun cevabı, son on yılın verileri ışığında giderek netleşiyor.
ABD her savaşla trilyonlar harcıyor, cephaneliğini tüketiyor, enerji piyasalarını istikrarsızlaştırıyor, sattığı silahların işe yaramadığını tüm dünyaya kanıtlıyor ve en yakın ortaklarını bile köşeye sıkıştırıyor. Bunu yaparken farkında olmadan, Pekin’in yirmi yılda kurduğu alternatif sisteme yeni üyeler gönderiyor.
“Çin neden sessiz?” sorusunun cevabı aslında çok basit: Çünkü en büyük güç, konuşmak zorunda kalmayan güçtür. Çin şu an konuşmak zorunda değil. Sadece bekliyor. Her geçen saat, bu beklemenin ne denli hesaplı strateji olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
