Enflasyonla Mücadele mi, Yeni Bir Risk mi?
Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) 33 ay aradan sonra faiz artırma kararı alması, yalnızca Euro Bölgesi için değil küresel ekonomi açısından da kritik bir dönüm noktası olarak görülüyor. Piyasaların uzun süredir fiyatladığı adım nihayet geldi ve ECB, üç temel politika faizini 25 baz puan yükselterek refinansman faizini yüzde 2,40’a, mevduat faizini yüzde 2,25’e, marjinal fonlama faizini ise yüzde 2,65’e çıkardı. Bu kararın zamanlaması ve gerekçeleri ise sıradan bir parasal sıkılaşmanın ötesine geçen önemli mesajlar içeriyor.
ECB’nin bu kararı almasındaki temel unsur, Euro Bölgesi’nde yeniden hızlanan enflasyon baskısı oldu. Bölgede ocak ayında yüzde 1,7 seviyesinde bulunan enflasyonun mayıs itibarıyla yüzde 3,2’ye yükselmesi, özellikle enerji fiyatlarındaki sert hareketlerin yeniden ekonomik denklemin merkezine oturduğunu gösteriyor. Orta Doğu’daki savaşın petrol ve doğal gaz fiyatları üzerinde yarattığı baskı, Avrupa ekonomisi için tanıdık ama bir o kadar da tehlikeli bir tabloyu yeniden gündeme taşıdı. ECB de açık şekilde bu riskin geçici olup olmadığını beklemek yerine, ön alıcı bir duruş sergilemeyi tercih etti.
Ancak burada dikkat çekici olan unsur, ECB’nin faiz artırırken aynı anda büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmesi oldu. Banka, Euro Bölgesi’nin 2026 büyüme beklentisini yüzde 0,9’dan yüzde 0,8’e düşürdü, gelecek yıl için ise yalnızca yüzde 1,2 büyüme öngördü. Bu durum, ECB’nin oldukça hassas bir denge kurmaya çalıştığını ortaya koyuyor. Bir yanda yükselen fiyat baskılarıyla mücadele etmek zorunda olan bir merkez bankası, diğer yanda zaten kırılgan ilerleyen ekonomik aktiviteyi daha da yavaşlatma riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
ECB’nin açıklamalarında öne çıkan bir diğer unsur ise “belirli bir faiz patikasına önceden bağlı kalınmayacağı” mesajı oldu. Bu ifade, piyasalara verilen önemli bir sinyal niteliğinde. Çünkü banka, bundan sonraki süreçte otomatik faiz artırımları yerine veri odaklı ve toplantı bazlı bir yaklaşım izleyeceğini net biçimde ortaya koydu. Bu da aslında ECB’nin bile önünü tam olarak göremediğini, özellikle savaş kaynaklı enerji şoklarının süresi ve şiddetinin para politikasının yönünü belirleyeceğini gösteriyor.
Kararın ekonomik arka planında geçmişin hataları da büyük rol oynuyor. ING Küresel Makro Araştırma Başkanı Carsten Brzeski’nin “ECB geçmişin hayaletleriyle savaşıyor” ifadesi bu açıdan oldukça anlamlı. Gerçekten de Avrupa Merkez Bankası, 2021 ve 2022 yıllarında enflasyonu uzun süre “geçici” olarak değerlendirmiş ve geç reaksiyon vermesi nedeniyle sert eleştirilere maruz kalmıştı. Bugünkü faiz artışı bir yönüyle, benzer bir hata yapmamak adına alınmış “sigorta niteliğinde” bir karar olarak okunabilir.
Öte yandan tarihsel örnekler ECB açısından önemli bir uyarı da taşıyor. 2011 yılında da banka enflasyon endişeleri nedeniyle faiz artırmış ancak kısa süre sonra Avrupa borç krizi ve büyüme şoku nedeniyle geri adım atmak zorunda kalmıştı. Bugün benzer bir riskin tamamen ortadan kalktığını söylemek güç. Özellikle enerji maliyetlerindeki yükselişin üretim, tüketim ve sanayi üzerinde yaratacağı baskının boyutu henüz net değil. Avrupa ekonomisinin hâlihazırda düşük büyüme patikasında ilerlediği düşünüldüğünde, agresif bir sıkılaşmanın yeni bir ekonomik durgunluk riskini artırabileceği unutulmamalı.
Bununla birlikte ECB’nin bugünkü koşulları, 2022’deki tabloyla birebir aynı değil. O dönemde eksi yüzde 0,5 faiz ortamından ve yüzde 8’i aşan enflasyondan çıkış yaşanırken, bugün faiz seviyesi zaten görece yüksek bir zeminde bulunuyor. Bu nedenle ECB’nin mevcut adımı, ekonomiyi sert şekilde frenlemekten çok, beklentileri kontrol altında tutmayı hedefleyen bir güven mesajı olarak da değerlendirilebilir.
Küresel merkez bankaları açısından bakıldığında ise ECB’nin attığı bu adım yeni bir dönemin başlangıcı olabilir. Özellikle enerji arz risklerinin devam etmesi durumunda, diğer büyük merkez bankalarının da yeniden daha şahin söylemlere yönelmesi sürpriz olmayacaktır. Bu noktada piyasaların gözü yalnızca Avrupa’da değil, aynı zamanda ABD Merkez Bankası’nın olası tutumunda olacak. Eğer küresel ölçekte yeniden yüksek faiz dönemi güç kazanırsa, gelişmekte olan ülkeler için sermaye hareketleri ve finansman maliyetleri üzerinde yeni baskılar oluşabilir.
Sonuç olarak ECB’nin 33 ay sonra attığı faiz artırımı adımı, yalnızca bir para politikası kararı değil; aynı zamanda belirsizlik çağında risk yönetimi refleksi olarak okunmalı. Avrupa Merkez Bankası enflasyonun kontrolden çıkmasını önlemek isterken, büyümenin tamamen boğulmaması için ince bir ip üzerinde yürümeye çalışıyor. Bundan sonraki süreçte enerji fiyatlarının seyri, savaşın ekonomik etkileri ve tüketici fiyatlarındaki yön, ECB’nin yeni hamlelerini belirleyen temel unsurlar olacak. Ancak şimdiden görünen gerçek şu ki, Avrupa ekonomisi önümüzdeki dönemde yüksek belirsizlik, düşük büyüme ve kontrollü sıkılaşma üçgeninde yol almaya hazırlanıyor.
