Borsa İstanbul son günlerde yalnızca küresel piyasalardaki gelişmelerin ya da faiz beklentilerinin etkisi altında değil. Piyasada oluşan satış baskısının arkasında daha derin ve yapısal bir sorun bulunuyor. Bu sorunun merkezinde ise MSCI’nin Türkiye piyasalarına yönelik değerlendirmeleri ve Borsa İstanbul’daki endeks yapısına ilişkin artan soru işaretleri yer alıyor.
Son yıllarda Borsa İstanbul’da yaşanan hızlı yatırımcı artışı ve halka arz furyası, sermaye piyasalarının derinleşmesi açısından olumlu bir gelişme olarak görülse de, endekslerin oluşturulma biçimine yönelik eleştiriler giderek daha fazla gündeme gelmeye başladı. Özellikle bazı şirketlerin piyasa değerleri, işlem hacimleri ve temel finansal göstergeleriyle tam olarak örtüşmeyen değerlemeler üzerinden endekslerde ağırlık kazanması, piyasanın sağlıklı fiyatlama mekanizmasına ilişkin soru işaretlerini artırdı.
Endekslerin temel amacı, bir piyasayı mümkün olduğunca doğru şekilde temsil etmektir. Ancak son dönemde bazı hisselerin endeks içerisindeki etkisinin şirketlerin gerçek ekonomik büyüklükleriyle kıyaslandığında orantısız hale gelmesi, endeksin temsil kabiliyetini zayıflatmaya başladı. Bu durum yalnızca yerli yatırımcılar açısından değil, Türkiye’ye yatırım yapan uluslararası fonlar açısından da önemli bir sorun olarak görülüyor.
Özellikle MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi’ni takip eden büyük yatırım fonları, yatırım kararlarını büyük ölçüde endeks yapıları üzerinden şekillendiriyor. Endekslerin sağlıklı çalışmaması veya piyasanın gerçek görünümünü yansıtmaması halinde, yatırımcıların risk algısı yükseliyor. Son dönemde yabancı yatırımcıların Türkiye piyasasına yönelik çekincelerinin artmasının nedenlerinden biri de tam olarak bu konu olabilir.
Piyasalarda konuşulan en önemli başlıklardan biri, MSCI’nin düzenleyici kurumlar ve piyasa otoritelerinden beklediği bazı reformlar ve düzenlemeler. Özellikle endeks hesaplama metodolojileri, serbest dolaşım oranları, likidite kriterleri ve piyasa temsil gücü gibi konularda uluslararası standartlara daha yakın bir yapı talep edildiği değerlendiriliyor. Son dönemde Sermaye Piyasası Kurulu’nun attığı bazı adımlar olumlu karşılanmış olsa da, yatırımcılar yeni düzenlemelerin gelip gelmeyeceğini yakından takip ediyor.
Buradaki temel endişe ise oldukça kritik. Eğer endeks hesaplama yöntemlerinde veya endekse dahil olma kriterlerinde kapsamlı değişiklikler yapılırsa, mevcut endeks seviyelerinin matematiksel olarak yeniden şekillenmesi gündeme gelebilir. Böyle bir senaryoda endeksin bugünkü seviyesinden daha düşük bir denge noktasına oturması söz konusu olabilir. İşte son birkaç gündür piyasalarda gözlenen tereddütlü görünümün ve satış baskısının önemli nedenlerinden biri de bu belirsizlik.
Yatırımcılar yalnızca mevcut şirket kârlarını veya makroekonomik verileri fiyatlamıyor. Aynı zamanda piyasanın gelecekte hangi kurallarla işleyeceğini de fiyatlıyor. Kuralların değişme ihtimali ortaya çıktığında ise doğal olarak risk iştahı azalıyor. Çünkü yeni düzenlemelerin hangi hisseleri olumlu, hangi hisseleri olumsuz etkileyeceği henüz net olarak bilinmiyor.
Bununla birlikte konuya yalnızca kısa vadeli fiyat hareketleri açısından bakmak da doğru olmaz. Eğer atılacak adımlar piyasa kalitesini artıracak, endekslerin temsil gücünü yükseltecek ve uluslararası yatırımcı güvenini güçlendirecek nitelikte olursa, kısa vadede yaratacağı dalgalanmaya rağmen uzun vadede Türk sermaye piyasaları açısından önemli kazanımlar sağlayabilir. Dünya genelinde gelişmiş sermaye piyasalarının ortak özelliği, şeffaflık, öngörülebilirlik ve güçlü piyasa altyapısıdır. Türkiye’nin de uluslararası fon akımlarından daha fazla pay alabilmesi için bu alanlarda ilerleme kaydetmesi gerekiyor.
Bugün yaşanan tartışma aslında birkaç hissenin endeksteki ağırlığından çok daha büyük bir meseleyi ifade ediyor. Tartışmanın merkezinde Borsa İstanbul’un uluslararası yatırımcı nezdindeki güvenilirliği, endekslerin temsil gücü ve piyasanın kurumsal kalitesi bulunuyor. Kısa vadede belirsizlikler fiyatlamalar üzerinde baskı yaratabilir ancak piyasa mekanizmasının daha sağlıklı işlemesini sağlayacak reformların uzun vadede Türkiye’nin yatırım hikâyesini güçlendireceği unutulmamalıdır.
Önümüzdeki dönemde yatırımcıların gözü hem MSCI tarafından gelebilecek değerlendirmelerde hem de SPK ile Borsa İstanbul’un atacağı yeni adımlarda olacak. Çünkü artık piyasalar yalnızca faizleri, enflasyonu veya bilançoları değil, aynı zamanda güven unsurunu ve piyasa kalitesini de fiyatlıyor.
