Hizmet Enflasyonunun Sessiz Direnci
IMF’nin Türkiye’deki enflasyon dinamiklerine odaklanan son çalışması, uzun süredir tartışılan ama net biçimde ayrıştırılmayan bir gerçeği rakamlarla ortaya koyuyor: Hizmet ve mal enflasyonu aynı şoklara aynı şekilde tepki vermiyor. Üstelik bu fark yalnızca düzeyde değil, kalıcılıkta kendini gösteriyor. IMF’nin özellikle vurguladığı nokta, çalışmanın hizmet enflasyonu ve döviz kuru etkisini merkezine alan ilk analiz olması. Bu da bulguları, politika tartışmaları açısından daha da kritik kılıyor.
Raporun temel tespiti şu: Türkiye’de hizmet enflasyonu, döviz kuru şoklarına mal enflasyonuna kıyasla çok daha düşük tepki veriyor. Kurda 10 puanlık bir şokun, hizmet enflasyonu üzerindeki zirve etkisi yaklaşık 1 puanla sınırlı kalıyor. Buna karşılık aynı şok, mal enflasyonunu yaklaşık 5 puan yukarı çekiyor. İlk bakışta bu tablo, hizmet enflasyonunun “daha masum” olduğu izlenimi yaratabilir. Ancak asıl fark, etkinin ne kadar sürdüğünde ortaya çıkıyor.
IMF’ye göre hizmet enflasyonu çok daha kalıcı. Altı aylık dönemde kur geçişkenliği hizmet fiyatlarında yaklaşık %20, mal fiyatlarında ise %45 seviyesinde gerçekleşiyor ve bu süre içinde geçişkenlik büyük ölçüde tamamlanıyor. Mallarda kur şoku daha sert ama daha hızlı sindiriliyor. Hizmetlerde ise etki sınırlı başlıyor fakat fiyatlara yerleşiyor, geri gelmesi zor bir katılığa dönüşüyor. Son yıllarda hizmet fiyatlarının mallara kıyasla daha keskin ve sürekli yükselmesinin arkasında tam olarak bu mekanizma var.
IMF’nin dikkat çektiği bir diğer önemli nokta, bu dinamiklerin hem Türkiye’nin kendi tarihsel deneyimine hem de uluslararası karşılaştırmalara göre sıra dışı olması. Pek çok ülkede hizmet enflasyonu daha istikrarlı kabul edilirken, Türkiye’de bu istikrar yerini yüksek ve inatçı bir artış eğilimine bırakmış durumda. Bunun arkasında ücret ayarlamaları, kira dinamikleri, endeksleme davranışları ve rekabet yapısı gibi unsurların birlikte çalıştığı anlaşılıyor. Özellikle hizmet sektöründe fiyatların aşağı yönlü esnekliğinin zayıf olması, enflasyonu düşürme sürecini zorlaştırıyor.
Raporda yer alan bir başka kritik bulgu da zaman boyutu. IMF, 2021 öncesinde özellikle mal fiyatlarında kur geçişkenliğinin daha düşük olduğuna işaret ediyor. Bu, döviz kuru istikrarının enflasyon üzerindeki etkisinin sabit değil, dönemlere göre değişken olduğunu gösteriyor. Kur şoklarının enflasyona yansıma biçimi, yalnızca kurun hareketine değil, beklentilere, politika çerçevesine ve fiyatlama davranışlarına da bağlı. En önemlisi, bu etki hizmetler ile mallar arasında belirgin biçimde asimetrik.
Bu bulgular, para politikası açısından önemli bir uyarı içeriyor. Kur istikrarı sağlansa bile, hizmet enflasyonundaki yapışkanlık kırılmadan genel enflasyonda kalıcı bir düşüş sağlamak zor. Mallarda görülen hızlı ama geçici dalgalanmalar manşetleri meşgul ederken, asıl risk sessizce biriken hizmet fiyatlarında yatıyor. Bu nedenle yalnızca para politikası değil, rekabeti artıran, maliyet yapısını şeffaflaştıran ve endeksleme alışkanlıklarını zayıflatan yapısal adımlar da kritik hale geliyor.
IMF’nin çalışması, Türkiye’de enflasyon tartışmasını bir adım ileri taşıyor: Sorun sadece “kur arttı mı arttı” basitliğinde değil. Asıl mesele, hangi fiyatların neden ve ne kadar süreyle arttığı. Hizmet enflasyonu bu sorunun merkezinde duruyor ve görünen o ki, Türkiye’de enflasyonla mücadelede en zorlu cephe de tam olarak burası.
