Finansal piyasalarda yıllardır kabul gören en yaygın inanışlardan biri, savaşların ve jeopolitik krizlerin altın fiyatlarını her koşulda yükselttiği yönündedir. Oysa tarihsel veriler incelendiğinde bunun her zaman doğru olmadığı açıkça görülmektedir. Piyasalar yalnızca olayın kendisini değil, o olayın ekonomik sonuçlarını ve geleceğe ilişkin beklentileri fiyatlar. Bu nedenle altının yönünü belirleyen asıl unsur savaşın başlaması değil, belirsizliğin nasıl şekilleneceği ve merkez bankalarının buna nasıl tepki vereceğidir.
Yakın dönemde de benzer bir tablo yaşandı. Daha savaş başlamadan önce piyasalarda jeopolitik gerilim beklentisi altının en önemli yükseliş gerekçesi olarak gösteriliyordu. Ancak savaşın başlamasıyla birlikte beklenen ölçüde güçlü ve kalıcı bir yükseliş gerçekleşmedi. Çünkü piyasalar çoğu zaman olay gerçekleşmeden önce beklentiyi satın alır, gerçekleşme sonrasında ise yeni dengeyi fiyatlamaya başlar. Bu durum finans literatüründe sıkça kullanılan “beklentiyi al, haberi sat” yaklaşımının en belirgin örneklerinden biridir.
Geçmiş krizler de bu gerçeği doğruluyor. 2008 küresel finans krizinin ilk döneminde yatırımcılar nakde ulaşabilmek için altın dahil birçok varlığı sattı ve altın fiyatları geri çekildi. Ardından merkez bankalarının faizleri hızla düşürmesi ve tarihin en büyük parasal genişleme programlarını devreye almasıyla altın uzun soluklu yükseliş trendine girdi.
Benzer durum 2020 Covid-19 pandemisinde de yaşandı. Pandeminin ilk şokunda piyasalarda yoğun likidite ihtiyacı oluştuğu için altın kısa süreli satış baskısıyla karşılaştı. Ancak daha sonra ABD Merkez Bankası başta olmak üzere birçok merkez bankasının trilyonlarca dolarlık parasal genişleme adımları ve düşük faiz politikaları devreye girince altın tarihi zirvelerine ulaştı.
Aynı tablo Rusya-Ukrayna savaşının ilk aylarında da görüldü. İlk etapta yükseliş yaşansa da fiyatlar beklenen ölçüde kalıcı olamadı ve savaşın ilk yaklaşık on aylık döneminde dalgalı ve zayıf bir görünüm sergilendi. Çünkü piyasa savaşın kendisinden çok, savaşın küresel ekonomiye etkisini ve merkez bankalarının buna vereceği tepkiyi fiyatladı.
Bugün ise dikkat çekici yeni bir dönem yaşanıyor. Altın ve gümüş için en önemli katalist artık savaş beklentisi değil, barış ihtimali ve küresel ekonomik dengelerin yeniden şekillenmesi haline gelmiş durumda. Çünkü barış beklentisi yalnızca jeopolitik riskleri azaltmıyor; aynı zamanda merkez bankalarının faiz politikaları, ekonomik büyüme görünümü, doların seyri ve yatırımcıların risk iştahı üzerinde de önemli etkiler oluşturuyor.
Altın fiyatlarını tek başına savaşlarla açıklamak bu nedenle eksik bir değerlendirme olur. Altının uzun vadeli performansını belirleyen temel unsurlar; reel faiz oranları, enflasyon beklentileri, merkez bankalarının para politikaları, doların küresel değeri ve likidite koşullarıdır. Jeopolitik gelişmeler ise çoğu zaman bu değişkenleri etkilediği ölçüde fiyatlamalara yön verir.
Yatırımcıların en sık yaptığı hatalardan biri, tek bir gelişmeye odaklanarak fiyat hareketlerini açıklamaya çalışmaktır. Oysa finansal piyasalar aynı anda onlarca farklı değişkeni fiyatlar. Bu nedenle yalnızca savaş haberlerine bakarak altının yönünü tahmin etmeye çalışmak sağlıklı bir yaklaşım değildir. Tarihsel veriler incelendiğinde, kalıcı altın rallilerinin çoğu zaman belirsizlik azaldığında, para arzı hızla genişlediğinde ve reel faizlerin gerilediği dönemlerde başladığı görülmektedir.
Sonuç olarak, yatırım kararlarında manşetlere değil, veriye odaklanmak gerekir. Tarihsel fiyat hareketlerini incelemek, piyasa psikolojisini anlamak ve makroekonomik dinamikleri birlikte değerlendirmek; ezberlenmiş yorumlardan çok daha sağlıklı sonuçlar verir. Bugün yaşanan gelişmeler de bir kez daha gösteriyor ki, piyasalar çoğu zaman genel kabul gören düşüncelerin aksine hareket eder ve başarılı yatırımcılar bu farklılığı erken fark edebilenler olur.
