Son günlerde yatırım fonlarından yaşanan çıkışlar, piyasalarda yalnızca faiz beklentileri veya alternatif yatırım araçlarına yönelişle açıklanabilecek bir gelişme değil. Aynı zamanda yatırımcıların beklediği yeni düzenlemelerin nasıl şekilleneceğine ilişkin belirsizlik de piyasada önemli bir tedirginlik yaratıyor. Belirsizlik arttıkça yatırımcıların ilk refleksi risk azaltmak oluyor. Bu nedenle fonlardan çıkışların hızlanması, yalnızca bugünün fiyatlamasını değil, yatırımcı psikolojisini de yansıtan önemli bir gösterge niteliği taşıyor.
Muhtemel düzenlemelerin yürürlüğe girmesinin ardından piyasanın yeniden denge arayışına girmesi beklenebilir. Çünkü piyasalar belirsizlikten hoşlanmaz. Kötü bir karar bile bazen belirsizlikten daha kolay fiyatlanabilir. Bu nedenle düzenlemenin içeriği kadar, yatırımcıların önünü görebilmesi de büyük önem taşıyor.
Ancak asıl konuşulması gereken konu bundan çok daha büyük. Yaklaşık 7 milyona ulaşan yatırımcı sayısı gerçekten sermaye piyasalarını güçlendirdi mi, yoksa küçük yatırımcıların sayısı artarken piyasanın kontrolü hâlâ sınırlı sayıdaki büyük portföy sahibinin elinde mi kaldı? İşte bu soru, Türkiye sermaye piyasalarının geleceği açısından kritik öneme sahip.
Kağıt üzerinde milyonlarca yatırımcı bulunması, tek başına sağlıklı ve derin bir piyasa anlamına gelmez. Eğer işlem hacminin ve sermayenin büyük bölümü az sayıdaki yatırımcının kontrolündeyse, küçük yatırımcıların sayısının artması sadece istatistikleri değiştirir. Fiyat oluşum mekanizması yine büyük oyuncuların etkisi altında kalır.
Bugün birçok yatırımcı benzer bir tabloyla karşılaştığını düşünüyor. Önce sert satışlarla panik oluşturuluyor. Küçük yatırımcı korkuyla elindeki hisseleri satıyor. Ardından aynı hisseler yeniden toplanıyor ve güçlü yükselişlerle fiyatlar yukarı taşınıyor. Yükseliş sırasında bu kez kaçırma korkusuna kapılan yatırımcı yeniden alım yapıyor. Son aşamada ise yüksek fiyatlardan yeni satışlar geliyor. Bu döngü tekrarlandıkça kazanan büyük sermaye olurken, kaybeden çoğunlukla bilgiye geç ulaşan küçük yatırımcı oluyor.
Burada önemli olan nokta şudur: Her sert düşüş manipülasyon değildir, her yükseliş de organize hareket anlamına gelmez. Piyasalarda ekonomik veriler, şirket bilançoları, faiz politikaları, küresel gelişmeler ve yatırımcı beklentileri fiyatları doğal olarak etkiler. Ancak bazı düşük halka açıklık oranına sahip hisselerde veya işlem hacmi sınırlı şirketlerde fiyat hareketlerinin olağan sınırların dışına çıkması, yatırımcıların güvenini zedeleyen en önemli unsurlardan biri hâline geliyor.
Bir sermaye piyasasının en önemli sermayesi para değil, güvendir. Güven kaybolduğunda yatırımcı sayısının milyonlarla ifade edilmesinin de fazla bir anlamı kalmaz. Çünkü insanlar bir kez zarar ettiklerinde yalnızca kendi paralarını çekmez; çevrelerine de piyasadan uzak durmaları yönünde tavsiyelerde bulunurlar. Böylece yeni yatırımcı girişi yavaşlar, piyasa derinliği azalır ve volatilite daha da artar.
Son yıllarda Borsa İstanbul’da halka arzlara gösterilen yoğun ilgi, milyonlarca vatandaşın sermaye piyasalarıyla tanışmasını sağladı. Ancak halka arz sonrasında yaşanan sert fiyat hareketleri, bazı hisselerde görülen olağanüstü yükseliş ve düşüşler ile manipülasyon iddiaları, birçok yatırımcının piyasaya olan güvenini sarstı. Sermaye piyasalarının büyümesi yalnızca yatırımcı sayısını artırmakla değil, yatırımcıyı koruyabilmekle mümkündür.
Bu noktada düzenleyici kurumların görevi yalnızca usulsüz işlemleri tespit etmek değil, aynı zamanda caydırıcı yaptırımlar uygulamaktır. Manipülasyon, içeriden öğrenenlerin ticareti, organize fiyat hareketleri ve yanıltıcı bilgi yayılması gibi eylemler karşısında hızlı ve şeffaf denetim mekanizmaları oluşturulmadığı sürece güven sorunu devam edecektir.
Aynı zamanda yatırımcıların da finansal okuryazarlığını artırması gerekiyor. Sosyal medya paylaşımları, söylentiler veya kısa vadeli fiyat hareketleriyle yatırım kararı vermek yerine şirketlerin bilançosunu, nakit akışını, borçluluk seviyesini, kârlılığını ve faaliyetlerini analiz eden yatırımcı profili güçlendikçe manipülasyona açık alan da daralacaktır.
Unutulmaması gereken bir başka konu ise piyasa yapısının daha rekabetçi hâle getirilmesidir. Likiditenin artması, kurumsal yatırımcı tabanının genişlemesi, uzun vadeli fonların büyümesi ve şirketlerin daha yüksek halka açıklık oranlarıyla işlem görmesi, fiyatların daha sağlıklı oluşmasına katkı sağlayacaktır. Dar işlem hacmine sahip hisselerde yaşanan aşırı oynaklık, derin piyasaların en az görülen sorunlarından biridir.
Bugün yatırımcıların beklediği şey yalnızca endeksin yükselmesi değildir. İnsanlar adil kuralların uygulandığı, manipülasyon şüphesinin en aza indirildiği ve emeğinin korunacağı bir piyasa istiyor. Çünkü sermaye piyasalarının gerçek görevi kısa vadeli spekülasyon üretmek değil, tasarrufları üretime yönlendirmek ve şirketlerin büyümesini finanse etmektir.
Türkiye’nin güçlü bir sermaye piyasasına ihtiyacı var. Ancak bunun yolu yalnızca yeni yatırımcı kazanmaktan değil, mevcut yatırımcının güvenini korumaktan geçiyor. Güvenin olmadığı yerde sermaye kalıcı olmaz. Küçük yatırımcı kendisini sürekli oyunun kaybedeni olarak hissederse, piyasanın derinleşmesi de sürdürülebilir olmayacaktır. Sağlıklı bir borsa, büyük oyuncuların değil; kuralların kazandığı bir borsadır.
