Küresel altın piyasası 2025’in ilk aylarında alışılmışın ötesinde bir oynaklığa sahne oldu. Ons fiyatı 29 Ocak’ta 5 bin 594 dolarla tarihi zirveyi gördükten sadece bir gün sonra yaklaşık yüzde 10’luk sert bir düşüş yaşadı. Bu ölçekte ve bu hızda gerçekleşen hareketler, klasik “güvenli liman” anlatısının ötesine geçen bir dinamiğe işaret ediyor. Son veriler, bu dalganın merkezinde Çin’in bulunduğunu gösteriyor.
Capital Economics verilerine göre Çin’in altın destekli ETF varlıkları 2025 başından bu yana iki kattan fazla arttı. Bu artış yalnızca pasif bir güvenli liman talebini değil, organize ve hacimli bir yönelimi işaret ediyor. Dünya Altın Konseyi Asya-Pasifik araştırma başkanı Ray Jia’nın verdiği bilgilere göre, Şanghay Vadeli İşlemler Borsası’ndaki ortalama günlük işlem hacmi 540 tona yaklaştı ve bu rakam 2025’te kaydedilen 457 tonluk önceki rekor ortalamanın da üzerine çıktı. İşlem hacmindeki bu sıçrama, fiyat oluşumunda Çin merkezli yatırımcı davranışının belirleyici hale geldiğini ortaya koyuyor.
Vadeli işlemlerdeki artışın bir diğer dikkat çekici yönü kaldıraç kullanımı. Analistlere göre yüksek kaldıraçlı pozisyonların artması, altının geleneksel güvenli liman kimliğiyle çelişiyor. Güvenli liman talebi genellikle uzun vadeli, riskten korunma amaçlı ve daha düşük kaldıraçlıdır. Oysa son dönemdeki hacim artışı, kısa vadeli kazanç arayışının ve spekülatif motivasyonun daha baskın olduğunu düşündürüyor. Nitekim Şanghay Altın Borsası’nın oynaklığı sınırlamak için teminat gerekliliklerini birden fazla kez artırması da piyasadaki risk iştahının düzenleyicileri rahatsız edecek boyuta ulaştığını gösteriyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in “Çin’de işler biraz kontrolden çıktı” sözleri, jeopolitik boyutu da gündeme taşıdı. Fed’in faiz patikası, ABD enflasyon verileri ve küresel gerilimler altın talebini desteklerken, Çinli yatırımcıların agresif alımları fiyat hareketlerini hızlandıran bir katalizör haline gelmiş görünüyor. Bu durum, altını hem makroekonomik belirsizliğin hem de finansal spekülasyonun kesişim noktasına yerleştiriyor.
Çin iç dinamikleri de bu yönelimi besliyor. ANZ Research verilerine göre altın, Çin hane halkı varlıklarının yalnızca yaklaşık yüzde 1’ini oluşturuyor. Ancak bu oranın yüzde 5’e çıkabileceği öngörülüyor. Gayrimenkul piyasasındaki zayıflık ve mevduat faizlerinin yüzde 1 civarında seyretmesi, altını alternatif bir değer saklama aracı olarak öne çıkarıyor. Finansal piyasalara erişimin görece sınırlı olduğu bir ortamda altın, hem psikolojik hem stratejik bir sığınak işlevi görüyor.
Bunun yanında Çin’in ABD tahvili varlıklarını azaltırken merkez bankası rezervlerinde altının payını artırması, yalnızca bireysel değil kamusal düzeyde de bir yön değişimine işaret ediyor. Bu eğilim, Pekin’in uzun süredir konuşulan dolardan arındırma stratejisinin bir parçası olarak okunuyor. Dolayısıyla altın talebi sadece getiri arayışı değil, aynı zamanda jeoekonomik bir pozisyonlanma anlamı taşıyor.
Ancak burada kritik soru şu: Bu yükseliş sürdürülebilir mi? Analistlerin “balon” uyarısı tam da bu noktada devreye giriyor. Fiyatların kısa sürede rekor kırıp ardından çift haneli düşüş yaşaması, piyasada kırılgan bir yapı oluştuğunu gösteriyor. Eğer fiyat artışı ağırlıklı olarak kaldıraçlı ve kısa vadeli pozisyonlardan besleniyorsa, olası bir ters rüzgârda çözülme de aynı hızla gerçekleşebilir. Özellikle Fed’in beklenenden daha sıkı bir duruş sergilemesi ya da Çin’de teminat koşullarının daha da sertleştirilmesi, spekülatif pozisyonların tasfiyesini tetikleyebilir.
Öte yandan altını tamamen “balon” olarak nitelemek de erken olabilir. Küresel borçluluk seviyeleri, jeopolitik riskler ve merkez bankalarının rezerv çeşitlendirme eğilimi, yapısal olarak altına destek veriyor. Bu nedenle mevcut tabloyu iki katmanlı okumak gerekiyor: Kısa vadede spekülatif şişkinlik riski, uzun vadede ise stratejik talep zemini.
Sonuç olarak altın piyasası 2025’te yalnızca bir emtia hikâyesi değil; Çin’in finansal davranış kalıpları, küresel güç dengeleri ve yatırım psikolojisinin birleştiği çok katmanlı bir denklem haline gelmiş durumda. Rekorlar heyecan yaratırken, sert düşüşler riskleri hatırlatıyor. Önümüzdeki dönemde belirleyici olacak unsur, Çin kaynaklı talebin spekülasyondan stratejiye mi evrileceği, yoksa kaldıraçlı pozisyonların çözülmesiyle sert bir düzeltmenin mi yaşanacağı olacak. Altında rüzgâr güçlü esiyor; ancak yön değişimi ihtimali de en az yükseliş kadar gerçek.
