Altın, sermaye ve üretim kavramları çoğu zaman günlük dilde birbirinin yerine kullanılsa da, ekonomi bilimi açısından bu kavramlar arasında hayati farklar bulunur. Bu farkların doğru anlaşılmaması, yalnızca bireysel tasarruf tercihlerini değil, bir ülkenin kalkınma yolunu da derinden etkiler.
Altın, tarih boyunca servetin sembolü olmuştur. Dayanıklıdır, kolay saklanır, evrensel kabul görür ve belirsizlik dönemlerinde güven verir. Ancak altın, doğrudan üretim sürecine katılmaz. Bir kilo altınınız varsa, aradan yıllar geçse de hâlâ bir kilodur. Kendiliğinden çoğalmaz, istihdam yaratmaz, yeni mal veya hizmet üretmez. Bu yönüyle altın, değer saklama aracıdır; üretim aracı değildir.
Sermaye ise üretim sürecine katılan üretim unsurudur. Bir makine, bir fabrika, bir yazılım altyapısı, bir enerji santrali ya da bir lojistik ağı sermayedir. Para, ancak bu tür araçlara dönüştüğünde sermaye niteliği kazanır. Sermaye üretime girer, işçi istihdam eder, katma değer yaratır ve ekonominin büyümesini sağlar. Bu nedenle sermaye, yalnızca birikmiş para değil, üretime yönlendirilmiş kaynaktır.
Üretim ise emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimciliğin bir araya gelerek mal ve hizmet ortaya koymasıdır. Üretim arttıkça gelir artar, gelir arttıkça tasarruf artar, tasarruf arttıkça da yeni yatırımların önü açılır. Kalkınmanın özü bu döngüdür.
Türkiye’nin temel sorunlarından biri, tarihsel olarak servet ile sermaye arasındaki farkın yeterince kavranamamış olmasıdır. Osmanlı döneminde halk, kendini güvende hissetmek için altın biriktirdi. Bu altınların önemli bir bölümü üretime dönüşmedi, ekonominin dışında kaldı. Cumhuriyet döneminde, özellikle Atatürk yıllarında sanayileşme ve üretim hamleleriyle bu anlayış kırılmaya çalışıldı. Ancak sonraki dönemlerde aynı hatalar büyük ölçüde devam etti.
1942 yılında uygulanan servet vergisi, sermaye birikimini teşvik etmek yerine, büyük ölçüde mevcut varlıkları cezalandıran bir yapıya büründü. Bu uygulama, toplumda “kazandıkça elinden alınır” algısını güçlendirdi. Sonraki yıllarda ise yüksek enflasyon, fiilen bir gizli vergi gibi çalışarak nakit sermayeyi aşındırdı. İnsanlar paralarının değerini korumak için yeniden altına yöneldi.
Bugün de tablo büyük ölçüde değişmiş değil. Yanlış ekonomi ve vergi politikaları, tasarruf sahibine şu mesajı veriyor: “Paranı üretime yatırırsan risk alırsın, altına çevirirsen kendini korursun.” Sonuçta tasarruflar altına dönüşüyor ve ekonomiden soyutlanıyor.
Uzman tahminlerine göre Türkiye’de yastık altında tutulan altın miktarı 5 bin tonun üzerinde. Bu, bugünkü fiyatlarla trilyonlarca liralık bir servet demektir. Böyle bir servete sahip bir toplumun normal şartlarda “sermaye sıkıntısı” çekmemesi gerekir. Ancak bu altınlar üretime katılmadığı için, ülkede hâlâ yatırım yetersizliği, finansman sıkıntısı ve düşük verimlilik sorunları yaşanıyor.
Sorunun özü şudur: Biz zengin bir toplumuz, ama sermayesi zayıf bir ekonomiyiz. Çünkü zenginliğimizin büyük kısmı kasalarda, yastık altında veya ziynet eşyası formunda duruyor. Yani servetimiz var, fakat bu servet sermayeye dönüşemiyor.
Bu noktada çözüm, altını yasaklamak ya da insanları zorla altın bozdurmaya yönlendirmek değildir. Çözüm, üretimi cazip hale getirmektir. Hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi, öngörülebilir vergi sistemi, düşük ve istikrarlı enflasyon, uzun vadeli yatırım kredileri ve girişimciliği destekleyen politikalar olmadan, kimse parasını üretime sokmak istemez.
Devleti yönetenlerin artık şu gerçeği kabul etmesi gerekiyor: Serveti vergilemek kolaydır, ama sermayeyi büyütmek zordur. Oysa kalkınma, servetin cezalandırılmasıyla değil, sermayeye dönüşmesinin teşvik edilmesiyle olur.
Türkiye’nin önünde büyük bir potansiyel var. 5 bin ton altın, doğru mekanizmalarla finansal sisteme kazandırılabilse, sanayi yatırımlarına, teknoloji girişimlerine ve altyapı projelerine yönlendirilebilse, ülke kısa sürede bambaşka bir ekonomik lige çıkabilir.
Özetle, mesele altının kendisi değildir. Mesele, altının yeridir. Altın kasada durdukça servettir. Fabrikaya, makineye, yazılıma dönüştüğünde ise sermayedir. Türkiye’nin geleceği, bu dönüşümü başarabilmesine bağlıdır.
