Orta Doğu’da uzun süredir küresel enerji piyasalarını baskı altında tutan jeopolitik gerilimde diplomatik çözüm ihtimalinin güçlenmesi, petrol fiyatlarında aşağı yönlü hareketi hızlandırdı. Özellikle ABD ile İran arasında yeniden başlayabileceği konuşulan görüşmeler, piyasaların risk algısını önemli ölçüde düşürürken, arz tarafına yönelik en büyük endişelerden biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki akışın normale dönme ihtimali fiyatlar üzerinde belirleyici oldu. Bu gelişmeler ışığında petrol piyasasında son günlerde dikkat çekici bir gevşeme yaşanıyor.
ABD’de Mayıs vadeli ham petrol kontratları son işlem gününde %0,88 değer kaybederek 90,4 dolar seviyesine geriledi. Küresel referans olarak kabul edilen Brent petrolün Haziran vadeli kontratları ise %0,31 düşüşle varil başına 94,47 dolara indi. Bu gerileme, Salı günü yaşanan sert satışların ardından düşüş eğiliminin devam ettiğini gösterirken, piyasanın diplomatik gelişmelere ne kadar duyarlı olduğunu da ortaya koydu.
Fiyatlardaki bu geri çekilmenin merkezinde, ABD ile İran arasındaki temasların yeniden başlayabileceğine yönelik beklentiler yer alıyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, iki ülke arasında ikinci tur görüşmelerin gündemde olduğu ancak henüz net bir takvim belirlenmediği ifade edildi. ABD Başkanı Donald Trump ise yaptığı açıklamada görüşmelerin “önümüzdeki iki gün içinde” Islamabad’da gerçekleşebileceğini belirterek sürecin hız kazanabileceğine işaret etti. Daha önce müzakerelerin yavaş ilerlediğine yönelik mesajlar verilmiş olsa da son açıklamalar, diplomatik sürecin ivme kazandığını ortaya koyuyor.
Diplomatik temasların yeniden canlanması, Orta Doğu’daki kırılgan ateşkes sürecinin devamı açısından kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor. İki haftalık ateşkes süresinin sona ermeden önce tarafların yeniden müzakere masasına dönme ihtimali, piyasalar tarafından olumlu fiyatlandı. Bu durum, petrol fiyatlarında jeopolitik risk priminin kademeli olarak çözülmesine neden oldu.
Enerji piyasaları açısından en kritik başlıklardan biri olan Hürmüz Boğazı ise önemini korumaya devam ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı tarafından yayımlanan son raporda, boğaz üzerinden petrol akışının yeniden normale dönmesinin küresel arz dengesi ve fiyatlar açısından en kritik değişken olduğu vurgulandı. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir geçiş noktası olması nedeniyle, burada yaşanacak herhangi bir aksama küresel fiyatlar üzerinde doğrudan etkili oluyor.
Ancak mevcut veriler, akışların hâlâ sınırlı olduğunu gösteriyor. Goldman Sachs tarafından yayımlanan analizde, boğazdan geçen petrol miktarının normal seviyelerin yalnızca yaklaşık %10’u civarında olduğu, son dört günlük ortalamada günlük 2,1 milyon varil seviyesinde gerçekleştiği ifade edildi. Bu durum, piyasada risklerin tamamen ortadan kalkmadığını ancak kademeli bir normalleşme sürecinin başladığını gösteriyor.
Öte yandan arz tarafındaki kayıpların beklendiği kadar büyük olmaması da fiyatlar üzerindeki baskıyı azaltan bir diğer unsur oldu. ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasının ilk etapta akışları ciddi şekilde sekteye uğratacağı düşünülse de, açıklanan veriler bu etkinin sınırlı kaldığını ortaya koydu. Washington yönetimi, ilk 24 saat içinde bazı tankerlerin geri döndüğünü, ancak İran dışındaki alternatif limanlar üzerinden petrol akışının devam ettiğini belirtti. Bu gelişme, küresel arzın tamamen kesintiye uğramadığına işaret ederek piyasaları rahatlattı.
Goldman Sachs’ın değerlendirmesine göre, Orta Doğu’daki üretim kesintileri de başlangıçta öngörüldüğü kadar derin olmadı. Banka, Mart ayında Basra Körfezi bölgesinde günlük ortalama üretim kaybının yaklaşık 8 milyon varil seviyesinde gerçekleştiğini tahmin ederken, bu rakamın hem önceki beklentilerin hem de IEA’nın 10 milyon varillik öngörüsünün altında kaldığını belirtti. Bu farkın en önemli nedenleri arasında depolama kullanımındaki artış ve tankerlerde tutulan petrol miktarındaki yükseliş gösteriliyor. Yani üretimdeki kayıplar, stok yönetimi ve lojistik çözümlerle kısmen telafi edilmiş durumda.
Genel tabloya bakıldığında, petrol piyasasında şu an iki ana dinamiğin öne çıktığı görülüyor. Birincisi, diplomatik çözüm ihtimalinin güçlenmesiyle birlikte jeopolitik risk priminin azalması; ikincisi ise arz tarafında beklenen büyük şokun gerçekleşmemesi. Bu iki faktör birlikte değerlendirildiğinde, fiyatlardaki geri çekilmenin yalnızca kısa vadeli bir düzeltme değil, aynı zamanda piyasa beklentilerindeki değişimin bir yansıması olduğu söylenebilir.
Bununla birlikte risklerin tamamen ortadan kalktığını söylemek mümkün değil. Hürmüz Boğazı’ndaki akışın hâlâ sınırlı olması, ABD-İran görüşmelerinin kesin bir takvime bağlanmamış olması ve bölgedeki ateşkesin kırılgan yapısı, piyasalarda temkinli duruşun sürmesine neden oluyor. Olası bir diplomatik başarısızlık ya da yeni bir gerilim dalgası, petrol fiyatlarında yeniden sert yükselişlere yol açabilir.
Sonuç olarak petrol piyasası, diplomasi ile jeopolitik riskler arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor. Mevcut veriler kısa vadede aşağı yönlü baskının devam edebileceğini gösterse de, piyasanın yönü büyük ölçüde diplomatik gelişmelerin seyrine bağlı olacak.
