Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings’in uyarısı, Grönland üzerinden şekillenen ABD–Avrupa geriliminin basit bir ticaret anlaşmazlığından çok daha fazlası olduğunu net biçimde ortaya koyuyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Danimarka ve yedi Avrupa ülkesine yönelik olarak 1 Şubat’ta yüzde 10, 1 Haziran’da ise yüzde 25’e çıkarılması planlanan gümrük vergileri açıklaması, yalnızca ekonomik dengeleri değil, Avrupa’nın güvenlik mimarisini ve transatlantik ilişkilerin geleceğini de tartışmaya açmış durumda.
Bu adımın merkezinde, ABD’nin Grönland’ın satın alınmasına yönelik bir anlaşmaya varılana kadar tarifeleri yürürlükte tutma niyeti bulunuyor. Bu yaklaşım, diplomatik teamüllerin ötesine geçerek ekonomik baskının açık bir jeopolitik araç olarak kullanıldığını gösteriyor. Fitch’in de özellikle altını çizdiği gibi, tarifelerin uygulanıp uygulanmayacağı belirsiz, ancak belirsizliğin kendisi bile piyasalarda ve siyasi kulislerde ciddi bir risk unsuru yaratıyor.
Avrupa Birliği cephesinden gelen ilk tepkiler oldukça temkinli. Resmi açıklamalar, Avrupalı liderlerin tırmanan bir misilleme sarmalından kaçınmak istediğini ve ABD’nin Avrupa savunmasına olan taahhüdünün daha fazla zayıflamasından endişe duyduklarını gösteriyor. Buna karşın bazı liderlerin, Trump yönetiminin bu hamlesini “sınırı aşan” bir adım olarak nitelendirmesi, Avrupa içinde de görüş ayrılıklarının derinleşebileceğine işaret ediyor. Bu durum, AB’nin ortak ve sert bir tepki vermesini zorlaştıran bir başka unsur olarak öne çıkıyor.
Ekonomik cephede tablo net: Tarifeler Amerikalılar için fiyat artışları anlamına geliyor, Avrupa içinse büyüme üzerinde aşağı yönlü baskı yaratıyor. Fitch’in hesaplamalarına göre, yüzde 10’luk tarife Avrupa GSYH’sini 2027 sonuna kadar yaklaşık yüzde 0,5 azaltabilir. Tarifenin yüzde 25’e çıkması halinde bu etkinin iki katına ulaşması bekleniyor. Ülkelerin ABD ile olan ticaret bağımlılıklarına göre etkilenme düzeyi değişse de, genel resim Avrupa ekonomisi açısından zayıflayan büyüme ve artan belirsizlik anlamına geliyor.
Buna rağmen, Fitch’in değerlendirmesi Avrupa’nın kısa vadede sınırlı bir karşılık vermesi yönünde. Güvenlik kaygıları, özellikle NATO çerçevesinde ABD ile ilişkilerin tamamen kopmaması isteği, AB’nin elini bağlayan en önemli faktör. Her ne kadar Mayıs 2025’te hazırlanan ve ABD’den 95 milyar avroluk ithalatı hedef alan önlemler masada olsa da, bu adımların ne ölçüde ve ne zaman devreye alınacağı belirsizliğini koruyor. Daha sert bir Avrupa tepkisi ihtimali ise tamamen ortadan kalkmış değil.
Asıl kritik risk, Fitch’in de vurguladığı üzere, ticaret ve büyüme kayıplarının ötesinde yatıyor. Transatlantik gerilimlerin ülkelerin kredi notları açısından temel riski, NATO’nun sürdürülebilirliği ve kolektif savunma taahhüdünün güvenilirliğinin zayıflaması ihtimali. Böyle bir senaryo, özellikle Rusya kaynaklı jeopolitik gerilimleri daha olası hale getirebilir. Yani mesele yalnızca gümrük vergileri değil, Avrupa’nın güvenlik şemsiyesinin ne kadar sağlam olduğu sorusu.
Grönland özelinde bakıldığında, güçlü kamu maliyesi ve genel devlet borcunun GSYH’ye oranının yüzde 30’un altında olması, olası bir Grönland kaybının Danimarka’nın kredi notu üzerindeki doğrudan etkisini sınırlı kılıyor. Ancak Fitch’in işaret ettiği gibi, ikinci tur siyasi ve jeostratejik etkiler Danimarka’yı ve dolaylı olarak Avrupa’yı daha fazla zorlayabilir. Bu da kredi notları üzerinde zaman içinde baskı yaratabilecek bir unsur olarak masada duruyor.
Tüm bu gelişmelerin doğal sonucu ise Avrupa’da savunma harcamalarını artırma baskısının güçlenmesi. Doğu ve kuzey Avrupa ülkeleri ile Almanya, savunma bütçelerini zaten hızla artırıyordu. Son yaşananlar, bu sürecin daha da hızlanmasına neden olabilir. Buna karşın, doğrudan jeopolitik tehditlerle karşı karşıya olmayan bazı Avrupa ülkelerinde savunma harcamalarının artışı daha yavaş seyredebilir; bu da Avrupa içinde askeri kapasite ve yük paylaşımı tartışmalarını yeniden alevlendirebilir.
Sonuç olarak, Grönland üzerinden başlayan bu kriz, ticaret savaşı tehdidinin çok ötesinde, Avrupa’nın ekonomik dayanıklılığını, siyasi birlikteliğini ve güvenlik mimarisini test eden bir sürece dönüşmüş durumda. Fitch’in uyarıları, bu gerilimin yalnızca bugünü değil, önümüzdeki yıllarda Avrupa’nın kredi notlarından savunma politikalarına kadar geniş bir alanı etkileme potansiyeline sahip olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Avrupa için asıl soru artık şu: Bu baskı karşısında ortak ve stratejik bir duruş sergilenebilecek mi, yoksa kıta yeni bir jeopolitik kırılma eşiğine mi sürükleniyor?
